2012 මැයි 06 : ඇල්කෙමියාගේ වෙසක් දින පණිවුඩය………..අනිත් එවුන් මරා දමා හෝ බුද්ධාගම රැක ගනිමු…..


සිංහල බෞද්ධ සියළු දෙනාටම සුභ වෙසක් මංගල්‍යයක් වේවා. බුදුන් වහන්සේ බුද්ධත්‍වයට පත් වී වසර 2600 ක් ගත වූ මේ අවස්ථාවේ අපේ සිංහල බුද්ධාගම වෙනත් ආගම්වල ක්‍රියාකාරකම් නිසා ඉතා අන්තරාකාරී තත්ත්‍වයකට පත් වී ඇත. මෙසේ බුද්ධාගමට සිදුවන අහිතකර ක්‍රියාකාරකම් නිසා තව අවුරුදු 10 කින් පමණ මුහුණුපොතේ ඇති බුද්ධාගම් කාරයන් හැරෙන්නට බෙහෙතකටවත් පරම පිවිතුරු සුපිරිසිදු සිංහල බුද්ධාගම්කාරයෙක් සොයාගැනීම අපහසු වෙනු ඇත.

මූලධර්මවාදී ක්‍රිස්තියානිකාරයන් මුදල් ලබා දී බුද්ධාගම්කාරී දුප්පත් මිනිසුන් ඒ ඒ නිකායවලට බඳවාගනිති. උන් අපේ අහිංසක දුප්පත් මිනිසුන්ට සල්ලි දී, අඳින්න ඇඳුම් පැළඳුම් දී, කන්න බොන්න අරන් දී, ළමුන් පාසල් යවා උන්ගේ සියළුම මූලික අවශ්‍යතා සපුරා දී උන්ගේ ආගම් වලට බඳවා ගනිති. නෝ ලිමිට් අයිතිකාර මුසල්මානුවා සිංහල ජාතිය නැති භංගස්ථාන කරන්නට වස දැමූ ටොපි බලෙන් කවා සිංහළුන් වඳ මිනිසුන් සමූහයක් බවට පත් කරති. ඒ මුසල්මානු තරුණයන් සිංහළ තරුණියන් බලෙන් රැගෙන ගොස් විවාහ කරගනිති. අපේ අගමැතිතුමා සර්ව ආගමික සහජීවනයක් ගැන නන් දොඩවයි. මෙය සිංහළුන්ගේ රටයි. එක දෙමලෙක්වත්, එක මුසල්මානුවෙක්වත්, හෝ එක බර්ගරයෙක්වත් නොමැති සුපිරිසිදු සිංහල රටක් බවට මෙය පත් කළ යුත්තේමය. මේ රටේ පන්සල් හැර වෙනත් ආගමික සිද්ධස්ථාන තිබිය යුතු නැත. පන්සල් අසල මත්පැන් හල් තිබුණාට කමක් නැත්තේ ඒවායෙන් ආගමික දර්ශනයට බාධාවක් නැති නිසාය. නමුත් පල්ලි තිබීම සුදුසු නැත. ඒ නිසා සියළුම පල්ලි කඩා දැමිය යුතුය. හින්දුන්ගේ දෙවියන් වූ කතරගම දෙවියන්ට අයත් යැයි කියනා කතරගම දේවාල සහ ඒ ආශ්‍රිත සියළුම දේවාල කඩා බිඳ දමා ඒවායේ පන්සල් පිහිටවිය යුතුය. බෙල්ලන්විල පන්සලේ ඇති දේවාලද, කඩා දැමිය යුතුය.  එවිට බුද්ධාගම පමණක් අපේ රටේ ඉතිරි වේ.

බුද්ධාගම පමණක් අපේ රටේ ඉතිරි වූ කළ මිනිසුන් පන්සිල් රැකීමට නොව දිනපතා අටසිල් සමාදන් වීමට පටන් ගනු ඇත. වෙනත් ආගම් අපේ රටේ මිනිසුන්ගේ සිත් සතන් වලට විශබීජ ඇතුළු කිරීම නිසා පෝයට පන්සලට යන තරුණ පිරිස් පවා වැඳුම් පිදුම් කිරීම වෙනුවට පන්සලට එන තරුණියන්ගේ අඟපසඟ පිළිබඳ සැලකිළිමත් වෙති. මේ ආභාශය ලැබී ඇත්තේ පිටරට පල්ලිවලට යන තරුණියන් කොට ඇඳුම් ඇඳීම  පෙන්වන ඇමරිකානු රූපවාහිනී නාටක මාලාවන්හි නරක ආදර්ශ ගැනීම නිසාය. ඒ නිසා ඇමරිකානු දෑ තහනම් කළ යුතුය. මුස්ලිම් තරුණියන් ඇඟ වැහෙන්න ඇඳුම් අඳිනවාක් මෙන්, සිංහල තරුණියන්ද ශරීරයේ කිසිදු කොටසක් නිරාවරණය නොවන පරිදි ඇඳුම් ඇඟලීමෙන් අපේ සංස්කෘතික සභ්‍යත්‍වය ඔප් නංවාගත හැකිය. මඳකට සිතා බලන්න, ලංකාවේ හෝ වෙනත් රටක මුස්ලිම් තරුණියක් දූෂණයට ලක් වී යැයි ඔබට කිසිදා අසන්නට ලැබෙනවාද ? නැත. එසේ වන්නේ ඔවුන් අඟපසඟ පෙනෙන සේ ඇඳුම් ඇඳගෙන නොයන නිසා පිරිමින්ගේ හැඟීම් ඇවිස්සීමට ඉඩක් නොදීමයි. ඒ නිසා පිරිමින් ඔවුන් කෙරෙහි රාගික සිතිවිලි පහළ කර නොගනී. මෙය ආදර්ශයට ගෙන සිංහළ තරුණියන්ද මුහුණ පමණක් නිරාවරණය වන ඇඳුම් ඇඳීම අනිවාර්යය කළ යුතුය.

ජනතාව යහමඟට හැරවීමට කළ හැකි දේ……

රට වටා හන්දියක් හන්දියක් ගානේ බුදුපිළිම ස්ථාපනය කළ යුතුය. බුදුරුව දකින සිංහළ ජනයාගේ සිත් සතන් සැදැහැවත් බවින් ඉතිරී පැතිරී යාම නිසා අකුසල් සිත් පහළවීමේ ඉඩකඩ ඇහිරේ. මෙවිට ජනයා පවින් ඈත් වේ. පෘතහ්ජන මිනිසා පස් පවින් ඈත් කිරීම තරමක් අපහසුය. මේ නිසා සතුන් මැරීමට ඇවැසි ජනයා හට සිය අවශ්‍යතා සපුරාගනු වස්, සුවිශේෂී දඩ බිම් ඇතිකර ඒවායේ පමණක් සතුන් මැරීමට අවසර ලබා දිය යුතුය. මෙය බලා කියා ගැනීමට පස්පවින් වැලකෙන ආදර්ශමත් තරුණ නායකයෙකු වන මුතුහෙට්ටිගම මහතා පත් කළ යුතුය. එමගින් අනෙක් පුද්ගලයන්ට ප්‍රාණඝාතය පිළිබඳ සිතුවිලි පහළ වීම වලක්වාගත හැකිය. සොරකම් කිරීම නීතිගත කළ යුතුය. රටේ බොහොමයක් දෙනා සිය ජීවිකාව කරගෙන යන්නේ හොරකමින් නිසා එය වැලැක්වීමෙන් සිදුවන අකුසල කර්මය වලක්වාගැනීම සඳහා සොරකමට දඬුවම් කිරීමෙන් වැලකී සිටිය යුතුය. කුඩා කළ අප යමක් නිතර නිතර කිරීමට ආශාවක් දක්වන්නේ එය කිසිවකු විසින් වලක්වනු ලැබුවහොත් පමණි. හොරකම වලක්වන්නේ නැතිනම් හොරාට වුවද එය කිරීමට ඇති ආශාව නැතිවී යනු ඇත. මේ නිසා හොරකමක් දුටුවද හොරාට එය කරගෙන යාමට ඉඩ දීමෙන් හොරාටම එය එපා වී හොරකම් නැත්තටම නැති වී යනු ඇත. කාමයෙහි වරදවා හැසිරෙන්නේ එහි හරිහැටි හැසිරීමට නොදන්නා අය වේ. මේ නිසා ලිංගික අධ්‍යාපනය පළමු වසරේ සිට ලබා දිය යුතුය. ලිංගික අසහනකාරයන්ට පිහිටවීම සඳහා ඒ සඳහා පුරුදු පුහුණු කළ දැනට අප්‍රසිද්ධියේ රැකියාව කරන 40,000 ක් දෙනා එක් ප්‍රදේශයකට එකතුකර ඔවුනට නිසි පුහුණුවක්, නිසි පිළිගැනීමක් ලබා දී ලිංගික ගම්මානයක් ඇතිකළ යුතුය. එය පාලනය කිරීම සඳහා ජ්‍යෙශ්ඨ ඇමතිවරයෙක්, නියෝජ්‍ය ඇමතිවරයෙක්, කැබිනට් නොවන ඇමතිවරයෙක්, අමාත්‍යාංශ ලේකම් වරයෙක් ආදී වශයෙන් සුවිශේෂී කණ්ඩායමක් පත් කළ යුතුය. වෙනත් ඇමතිවරුන්ටද අවශ්‍ය නම් මේ සඳහා ස්වෙච්ඡාවෙන් සහාය දීමට අවස්ථාව ලබා දිය යුතුය. මේ මගින් සිංහල ජාතික බෞද්ධයන්ගේ ලිංගික අසහනය දුරු කර ඔවුන් කාමයෙහි වරදවා හැසිරෙන්නේ නැති පිරිසක් කළ හැක. මුසාවාදය අදත්තාදානය තරම් ම සමාජයේ මුල්බැසගිය කාරණයක් නිසා පන්සිල් පද පහෙන් එය ඉවත් කළ යුතුය. රටේ ජනාධිපතිතුමාගේ සිට කසළ ශෝධකයා දක්වා සියළුම දෙනා මුසාවාදය තදින් ක්‍රියාත්මක කරන නිසා එය නැවැත්වීම ජනාධිපතිතුමාටත් කරන අවමානයක් විය හැකි බැවින් ධර්ම සංඝායනාවක් පවත්වා මුසාවාදය පන්සිල් පද වලින් ඉවත් කළ යුතුය. මතට තිත වැඩසටහනට අනුව දැන් අපේ ධර්මද්වීපය සුරාමතින් තොර ස්ථානයක් බැවින් එයද සමාදන් වීමේ අවශ්‍යතාවයක් පැණ නොනඟී. ඒ නිසා රාජ්‍ය ඉස්කාගාර සංස්ථාවත්, ලයන් බියර් සමාගමත් නිපදවන එතනෝල් ප්‍රමාණය ආසවනය කර වාහන ඉන්ධනවලට එකතුකර 10% Ethanol mixed gasoline තනා ජනතාවට ඉන්ධන සහනයක් ලබා දිය හැකිය. මත් වීමට අවශ්‍යම පුද්ගලයන් සිටී නම් (දැන් එහෙම එකෙක් බෙහෙතකටවත් සොයා ගැනීම උගහටය) ලඟම ඇති ෆාමසියෙන් කැහි බෙහෙත් බෝතලයක් ගැනීමට බෙහෙත් තුණ්ඩුවක් ලියා දීම සුදුසුය.

නිර්දේශ.

  • බුදුන් වහන්සේගේ ධර්මය දැන් වසර 2500 කටත් වඩා යල් පැන ගිය එකක් නිසා, පිටිදූවේ සිරිධම්ම, ඒ සෝරත, කිරිබත්ගොඩ ඥාණානන්ද, උඩුවේ ධම්මාලෝක, ඉනාමළුවේ සුමංගල, මුරුත්තෙට්ටුවේ ආනන්ද,  දෙපානම දෙවුරම් වෙහෙරේ අධිපති සුමංගල හිමි වැනි මොඩර්න් ආගමික ශාස්තෘවරුන්ගෙන් සමන්විත කමිටුවක් පත් කර අපට ගැලපෙන අයුරින් බුද්ධාගම නවීකරණය කළ යුතුය.
  • රටේ සියළුම පල්ලි, කෝවිල් කඩා දැමීම සඳහා සිහළ උරුමය සහ සිංහල බෞද්ධ සංවිධාන නියෝජිතයන්ගෙන් යුත්, මහාචාර්ය නලින් සිල්වා මැතිතුමාගේ අධීක්‍ෂනයෙන් යුත් හමුදාවක් නිර්මාණය කිරීම කළ යුතුය.
  • රට වටා ඇති නිධාන සඟවා තිබීම නිසා සාමාන්‍ය පෘතහ්ජන මිනිසුන්ට තෘෂ්ණාව ඇතිවිය හැකි බැවින් විශේෂ කාර්ය බලකාය වැනි දැන් වැඩි වැඩක් නැති ආරක්‍ෂක අංශ සහභාගී කරගෙන රට වටා ඇති නිධන් එකතු කර මහ බැංකුවේ තැන්පත් කිරීමෙන් මිනිසුන්ගේ තෘෂ්ණාව දුරු කරන ගමන්ම රටේ රත්‍රං සංචිතය ද වැඩි කරගෙන එක ගලකින් කුරුල්ලන් දහ දොලොස් දෙනෙක්ම මරා ගැනීමට පුළුවන.
  • රටේ ආගමික කටයුතුවල පුනර්ජීවය ඇතිකිරිමට කැළණිය පුරවරය ධාර්මික පුරවරයක් කිරීමට මූලිකව ක්‍රියා කළ අති පූජනීය ආචාර්ය මර්වින් සිල්වා සිල්වතානන්ට බෞද්ධාගම සුරැකීමේ අමාත්‍යාංශය භාර දිය යුතුය.
  • ගම නැගුම, රට නැගුම, දිවි නැගුම, වැනි අති සාර්ථක ව ක්‍රියාවට නැගුන ආදර්ශමත් ක්‍රියාකාරකම් වලට සමගාමීව ආගම නැගුම නමින් වැඩසටහනක් ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය. මේ අනුව සෑම ගමකටම පන්සල් තුනක් වශයෙන් පන්සල් ගොඩ නැංවීම කළ යුතුය. රටේ මිනිසුන්ගේ ඒක පුද්ගල ආදායම ඩොලර් 4000 ක් වන නිසාත්, මසකට වියදම රුපියල් 7500 ක් වන නිසාත් මිනිසුන්ට දාන මාන, පිංකම් ආදී දේ කිරිමට ඇතිපදම් මුදල් ඇති නිසා ගමකට පන්සල් තුනක් තිබීම ඉතා වැදගත් යැයි මට හැඟේ.

මේ නිර්දේශිත කරුණු ක්‍රියාත්මක කර, ශ්‍රී ලංකාව ආසියාවේ ධර්මිෂ්ඨතම රාජ්‍යය කිරීමට අපට පුළුවන් වනවා ඇත. ඉන් පසු අපට යුරෝපයට ධර්මය ණයට දීමටත්, ඇමරිකානුවන්ට ධර්මය කියාදී මානව හිමිකම් රැකීම ධර්මානුකූලව කරන අයුරු කියාදීමට හැකි වනවා ඇත. එපමණක් නොව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට ධාර්මිකව දශරාජ ධර්මයෙන් ලොව පාලනය කිරීම පුරුදු පුහුණු කිරීම අපට භාර වෙනවා ඇත. ඒ සිදු කරන ලද සේවය නිසා අපේ නායක තුමාට පිං පියා යන ගෞරව නාමය ලබා දීමට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මංකි බූන් මහතාට අත්සන් මිලියන 21.5 ක පෙත්සමක් යැවීමට රටේ ජනතාව දිවා රෑ නොබලා කොටුව ඉස්ටේසම ඉදිරිපිට පෝලිම් ගැසී සිටිනු ඇත. ඒ මිනිසුන්ට දිවා රෑ නොතකා නොමිලේ ප්‍රවාහන පහසුකම් සැපයීමට සත් ගුණවත් ව්‍යාපාරික ගැමුණු විජේසූරිය මැතිතුමා ප්‍රමුඛ පෞද්ගලික බස් සංගමය කටයුතු යොදනු ඇත. ඒ පෝලිම් වල දුක් විඳින ජනතාවට ආහාර සැපයීමට දඹුල්ල එළවළු වෙළඳ තැරැවුකරුවන්ගේ සංගමයේ මුදලාලිවරුන් විසින් සුප් දන්සැල් ලබා දෙනු ඇත.

මෙසේ ජනතාව ආගමානුකූල වන නිසා වැලිකඩ බන්ධනාගාරය වසා දැමීමට සිදු වනවා ඇත. එය කෞතුකාගාරයක් කර අතීතයේ දඬුවම්ක්‍රම පිළිබඳ දරුවනට ප්‍රදර්ශනය කරන ස්ථානයක් බවට පත් කරනවා ඇත. තවත් දේ අනන්තයක් ඇත…. කියාගන්න විදියක් නැත…

බලන්න, රටම ධර්මද්වීපයක් වන හැටි.

වෙසක් සිහිලෙන් මුළු රටම නැහැවේවා….. ඔබ සැමට ප්‍රීති වෙසක්.

Advertisements

Posted on මැයි 5, 2012, in ඇල්කෙමියාගේ දිනපොත and tagged . Bookmark the permalink. ප්‍රතිචාර 36.

  1. නියම සැලැස්ම, ඇලො ගේ කටේ මසුරන් දාලා මොලේ කල්තියගන්න කටුගෙට යවන්න ඕනේ. හැබැයි ඒකත් උස්සයිද දන්නේ නෑ.

    තව අවුලක් තියෙනවා බූඩිට, අර සිංහල බෞද්ධයෝ ටික, ඔය ෆේස් බුක් එකෙ අර බ්ලොග් කරන් යන අන්න ඒ ටිකට මොකද කරන්නේ. උන්නාන්සෙලා නැත්නම් සිංහල, බෞද්ධ කියලා දෙයක් ලංකාවේ නෑ ඕන්. අපේ මුර දේවතාවෝ !!

  2. කණගාටුයි ඇල්කෙමියා , නීරස , ලිපියකි .බොහෝවිට ඇල්කෙමියා අතින් ලියැවී ඇති දුර්වලම ලිපි අතරින් එකක් විය හැකිය .මේ ලිපියේ මා දකිනා ප්‍රධානම දෝෂයනම් , ඇල්කෙමියාට කීමට ඇති දේ ඉතා රළු ආකාරයට නිර්මානශීලිත්වයෙකින් තොරව ආවාට ගියාට දඩි බිඩියේ ඔහේ ලියා දමා ඇති කමයි !!!!

  3. ලක්දිව තිබෙන සියළු දේ සිදුවී අත්තේ මේ මරි මෝඩ හාලුපාරු දේශපාලකයින්ට තමන්ගේ වටිනා ඡන්දය ලබා දී හැමදාම රැවටෙන මෝඩ තකතීරු පොදු මහජනතාව නිසායි.ඒ නිසා මේ සියල්ලට වැරදි කරුවන් මෝජ මිනිස්සු බහුතරයයි. මේ මෝඩ තකතීරු මිනිසුස් බහුතරය නිසා උගත් බුද්ධිමත් සුළුතර සැබෑ තෝරා ගැනීම් සියල්ල යටපත්වී යනවා. මේ වල්බූරු මෝඩ හැතිකරේ ඉන්නකම් මේ දුක උපට උරුමයි. ඇල්කෙමියා මල්ලියේ ඔයා ලංකාවේ බුදුදහමට අපහාස කරන්න එපා. හාමුරුදුරුවරු නැත්තම් බලා ගන්න තිබ්බා මේ රටට කෙල වෙන හැටි. හාමුදුරුවරු නිසා තමයි මේ තරම් හරි ලංකාව හොදට තියෙන්නේ

    • ආචාර්‍ය තුමනි මහපාරේ රථාචාර්‍ය කෙනෙකු පමනක් වන මට ඔබතුමාගේ ආචාර්‍ය බුඩ්දියෙන් කියන හරුපය නොතේරේ කරුනාකර ඇල්කෙමියා මල්ලි මෙහි කියා ඇති දෙයින් ලංකාවේ බුදුදහමට අපහාස වන අන්දම තාර්කිකව වටහා දෙන්න පුලුවන්ද? මේ තරම් හරි ලංකාව හොදට තියෙන්නේ යනු පෙරලුන පිට හොඳයි කියනවා වගේ දෙයක්ද එහෙම නැත්නම් මීට වඩා අනික් රටවල් හුඟක් අප්සට් ද?

    • හෆ්ෆා…. ආචාර්ය තුමාගෙ කටේ මසුරං දාන්න ඔනෙ…… හරියටම ගොඩ යන්නනං ඔය හාමුදුරුවෙකුට ජනාධිපති පු‍ටුවත් දෙන්න ඔනෙ..ඒ උන්නංසේලා කොරන කෙරිල්ලට අනේ ඒ අය නිවං නොගිහිං යලි යලිත් මේ පොලොවෙම ඉපදෙන්න ඔනෙ…. නැත්තං ලංකාවට සොරි…..ඔය සීවර දාරියො ටික අපේ මුර දේවතාවොනෙ…..අත්තටම ඔය සැට් එක නැත්තං අපි කොහෙද දන්නෑ….නේහ්……..

      ආචාර්ය තුමා කැම්පස් එකේ ආචාර්ය දු‍ටු ගැමුනුගේ බැචෙක් ද?

  4. අර නිර්දේශ අතුරින් පළමු එක නම් මේ වන විට ක්‍රියාත්මක කර අවසන්.

  5. අර කියපු 40000 නම් අපේ කැබිනට් එකටම මදි.කැබිනට් එකයි ආරක්සකයනුයි ගත්තහම හතලිස්දහ පනිනවනේ. එතකොට ලේකම්ලයි ඔවුන්ගේ අරක්සකයන් හට මොකේ පිහිටක් ලබන්නද

  6. kiyanna bari tharam honda wada piliwelak. FB basawen kiyanawanam Patta, ela kathawak. hamuduruwanta lankat andinna kiya neethiyak panaviyauthui mokada Dambulle wage hithe athiwena biddhalamnayata hamuduruwaru siwurakadala pennawana welawata ahala pahala inna bawalathunta honda nataka balann sidda nowenna.

  7. niyamai! niyamai! supiriyata kiyala thiyanawa kiyana de! Jaya wewa!

  8. Pattama patta sira kathawa. @ Dr.S.N. Hewage, Rathane la maligawal [palace] gahagena buddhagama rakina hati penne nadda?

  9. අද මෙරට සිටින තරුණ පරපුරට බුදුදහම පිළිබඳ ගැඹුරු දැනුමක් අවබෝධයක් නැහැ. ඒ දැනුම ලබා ගන්න වුවමනාවකුත් නැහැ. නිකම් කටවල් බලියාගෙන අජාසත්තලගේ දේවදත්තලගේ දේශපාලන බන කතා අහලා ඒ ඔස්සේ ලබා ගන්න තකතීරු අතිධාවනකාරී මන්දබුද්ධික නිගමන තමයි මීට ඉහත තිබෙන කමෙන්ටුවල පෙනෙන්න තිබෙන්නේ. මුන් වඳුරන්ගෙන් බණ අහලා ජේතවනාරාමයට ගල් ගහපු අමනයින්ගෙන්ද දන්නේ නැහැ පැවත එන්නේ.මොකද දැන් අධ්‍යානපන රටාව විද්‍යාව හා තාක්ෂණයට පමණක් සීමා වෙලා තිබෙන නිසා කන්න රස්සාවක් හොයා ගන්න හැමෝම එක හැල්මේ ඒ පිටුපස මෙලෝ සිහියක් නැතිව දුවනවා මිසක හරි දේ මොකක්ද නිවැරදි දේ මොකක්ද යන්න පිළිබඳව අවධානයක් යොමු කරන්න තරම් විවේක බුද්ධියක් අද ඉන්න තරුණ පරම්පරාවලට නැහැ. ඔවුන්ගේ කාඩ්බෝඩ් වීරයෝ වෙලා ඉන්නේ මොකුත් වැඩක් බැරි හැම දේටම ඇඟිලි ගහන කයිවාරු ගහන බොරුවට ඇඟවල් පුම්බගෙන මිනිස්සු එක්ක රංඩුවට යන මොලෙන් වැඩ ගන්න බැරි ඇඟෙන් හැම ප්‍රශ්නයක්ම විසඳන්න පුළුවන් කියලා හිතන කටින් බතලකොළ හිටවන්න පුළුවන් ඇ‍ඟේ හය්යෙන් සෙමාජ ප්‍රශ්න විසඳන්න උත්සහ දරන කුඩු කාරයෝ මැරයෝ පාතාල නායකයෝ පිරිවරා ගත්තු බොක්කු රත්කරන හාල්පාරුවෝ ටිකකට තමන්ගේ වටිනා ඡන්දය පාවිච්චි කරලා ඒ බොක්කු රත්කරන හන්දි පාලුවෝ පාතාල මැරයෝ රස්තුයිදුකාරයෝ ටිකක් පර්ලිමේන්තුවට තෛා්රා පත්කරලා යවයිද අබ ඇටයක හරි බුද්ධියක් තියෙනවා නම්. මේ මොල් කලන්තකාරයෝ ටික ඉන්නකම් මේ රටේ කිසිම දියුණවක් දිකින්න ලැබෙන්නේ නැහැ. අපේ මත.ු පරම්පරා ටිකට මේ රට ඉතියෝපියාවක් වෙලා තියෙන හැටි තමයි අහන්න දකින්න වෙන්නේ. තමන්ගේ ළඟ කුණු කඳු පිටින් තියාගෙන අනුන්ගේ ඇහේ තියෙන පොල් පරාලයක් කරලා දකින්න පුරුදු වුනු හාල් පාරු මිනිස්සු මැද ජීවත්වීමට ලැබීමම අපේ අවාසනාවක්.පව්කාරකමක් පලිසන් දීමක්.මෝඩ වල් බූරු ඡන්දදායකයෝ සුරංගනා කතා අහලා හැමදාම රැවටිලා පස්සේ පසුතැවිලි වෙනවා ෙඇරෙන්න වෙන මොනවද මේ රටට කරලා තියෙන්නේ

  10. මෝඩ පෘථග්ජන මැට්ටනි මේ අහගනිල්ලා,මාර්ගඵල පිළිබඳ සාමාන්යග ජන සමාජය තුළ මුල්බැස ගෙන ඇති විවිධ විශ්වාස ඒ පිළිබඳ ශාස්ත්රී ය පදනමට එකඟ නොවිය හැකියි. බොහෝවිට මාර්ගඵල ලාභීත්වය ලැබීම නිශ්චිත කාල යුගවකවානු වලට බෙදා සැලකීමක්ද විද්ය මානය.මාර්ගඵල අවබෝධය ලැබීමට සුදුසු පුද්ගලයින් බිහිවීම සඳහා සුදුසු සමාජ වටපිටාවක් තිබීමේ සම්භාවිතාවද මාර්ගඵලලාභී අය අඩු හෝ නැතිවීමට හේතුවකි.මාර්ගඵල ලාභය පිළිබඳ සාමාන්ය සමාජයේ පැතිර පවතින විවිධ මතවාද අනුව එබඳු පුද්ගලයෙකු හට හිමිවන ප්රයසාදය හා අගැයුම උසස් තලයක ඇති බවක්ද පැහැදිලිව පෙනී යයි. ඒ අනුව සාමාන්ය් සමාජයේදී මාර්ගඵල ලාභීන් ඉතා අගය කොට සලකන බව පෙනී යයි. මේ හේතුව නිසා විවිධ ලාභ ප්ර යෝජන සත්කාර සම්මාන ලැබීමේ කපටි පහත් චේතනාව පෙරදැරි කර ගෙනද තමන්ට නැති මාර්ගඵල ලාභයක් පිළිබඳව ජන සමාජයට විවිධාකර ලෙස අඟවා කටයුතු කරන ඇතැම් සුළු පිරිසක්ද නූතන සමාජයේ බිහිව සිටිනබව පෙනෙන්නට තිබේ.අද වේගවත්ව වෙනස්ව ඉදිරියට දැනුම් ප්ර්වාහයේ මූලිකත්වය ගනු ලබන්නේ විද්යා ව හා තාක්ෂණික විෂය දැනුමයි.මෙබඳු කරුණු නිසා නූතයේ සෑම දෙනෙකුම මහත් සේ වැර වෑයම් කරනුයේ එබඳු විද්යාා හා තාක්ෂණික විෂයයන් පිළිබඳ අධ්යාානය ලබා ගැනීමටය.මන්ද ලෝකය භෞතික අංශයෙන් ඉතා වේගවත් සේ ඉදිරියට යාමට එබඳු අධ්යාපපනයක් ලබා සිටීම ප්රයයෝජනවත් බැවිනි.එසේම ඊට සමාන වෘත්තියක නිරතව හොඳ ආදායම් මාර්ග ලැබීමේ චේතනාවෙන් යුතුව සෑම දෙනෙකුම ඉතා තරඟකාරීව විවිධ භෞතික කරුණු පිළිබඳව වූ විෂය ඉගෙනීමට මූලිකත්වය ලබාදෙන බව පැහැදිලිය.මේ නිසා කලා සෞන්දර්ය, දර්ශන හා ආගමික අධ්යාකපනය වැනි විෂය කේෂ්ත්රබයන්හි අධ්යාමපනය ගරාවැටීමට ලක් ව තිබේ. මේ නිසා නූතන සමාජයේ ජීවත්වන බොහෝ දෙනෙකුහට විද්යාිව හා තාක්ෂණික දැනුම මිස ඉන් ඔබ්බෙහි වූ කලාව, සෞන්දර්ය, දර්ශනය හා ආගම වැනි සිත සනසන විෂයයන් පිළිබඳව දැනුමක් නැත. තිබුණද එය පරපූර්ණ මිනිසෙකු ලෙස ජීවත්වීමට නො සරිලන සුළු දැනුමක් මිසක අදාළ විෂයයන් පිළිබඳ ප්රඔමාණවත් අවබෝධයක් නැත.නමුදු පරිපූර්ණ මිනිසෙකුවීමට නම් විද්යාිව මෙන්ම කලාව, සෞන්දර්ය, ආගම වැනි විවිධ විෂයයන්ද දැන සිටිය යුතුය.මේ හේතු නිසා නූතන මානවයා විද්යාි තාක්ෂණ දැනුමින් පොහොසත් වුවද ඔහුගේ රස වින්දන ශක්තිය හැකියාව ඉතාම අඩු මට්ටමක පවතී.සියුම් රස වින්දනය ක්ර්මිකව පහළ මට්ටමකට පත්ව ඇත්තේ ඒ නිසාය.මන්ද විද්යාප තාක්ෂණ දැනුම තිබුණද යම්කිසි දෙයක් සියුම්ව රසවිඳ ගැනීමේ හැකියාවක් නූතන පරපුරට නැති බැවිනි.අති මහත් වේගයෙන් වර්ධනයවන වාණිජ අර්ථක්ර මයේ ග්රිහණයද සමාජ රසවින්දනය අඩුවීමට ප්ර.ධාන හේතුවකි.මේ තත්වය මත සමාජයේ ප්රහමුඛයා වී ඇත්තේ උගතා නොව ධනවතාය. මුදල් සමාජයේ ඉහළම අගැයුම නිර්ණායකය වී ඇති බැවින් අද සමාජය මූලිකත්වය ලබාදෙනුයේ වැඩිපුර මුදල් ඇති තැනැත්තාටය.ඒ අනුව අද සමාජයේ කලාව,සෞන්දර්යය,ආගම,දර්ශනය ආදීවූ බොහෝ දේ සකස්වනුයේ යහමින් මුදල් හදල් ඇති නමුත් දැනුමින් බුද්ධියෙන් අඩු මෙබඳු වාණිජ ප්රවජාවට අවශ්ය් ආකාරයටය.සමාජ රසංඥතාවය පහළ බැසීමට මෙයද ප්ර ධාන කාරණයකි.මෙබඳු වූ පසුබිමක් මත සමාජයේ යහමින් මුදල්හදල් ඇති අය සතුටු කිරීමට ඔවුන්ට අවශ්ය කරන ආකාරයට සකස් කරන ලද කලාවක්, සෞන්දර්යයක්, ආගමික මතවාද ආදිය තිබිය යුතුය.මන්ද සියලුදෙනාම උත්සුක වනුයේ සමාජයේ බහුතර අයට අවශ්යය දේ ලබාදී ඒ වෙනුවට මුදල්,ලාභ ප්ර යෝජන ලැබීම වන බැවිනි.නිවැරදි දේ නොදන්නාකම තමන්ගේ වාසියට සරිකරගත් ආත්මාර්ථකාමීන්ට අවශ්යනවූ පසුබිම මේ අනුව ස්වයංක්රීනයව සැකසේ.ඔවුන් විසින් සිදුකරනුයේ කලාව,සෞන්දර්ය හා ආගම තුළ ගැබ්ව පැවති නිවැරදි උසස් දේ වෙනුවට ඉල්ලුමට අනුව සැපයුම යන ආර්ථික න්යාීයට ගැලපෙන පරිදි කටයුතු කිරීමටය.ඒ අනුව වර්තමාන සමාජයට ලැබෙනුයේ නිවැරදි දේ නොවේ.
    කෙනෙකුගේ සිත් සතන් වහා ආකර්ශණයවීමට සුදුසු එහෙත් අන්තර්ගත හරයෙන් අඩුවූ දේ ඉතා ක්ෂණිකව මේ සමාජයතුළ ජනප්රිටයය.ආගමික සංකල්ප තුළ පවා මේ තත්වය විද්යකමානය. මේ අනුව මාර්ගඵල වැනි දේ උත්තරීතර මානුෂික ගුණාංග ලෙසත් ඒවා ලැබූ අය අල්පේච්ඡ ලෙස ජීවත්වූ බව යන නිවැරදි කාරණය අමතක කරදමා ඇත.ඒ වෙනුවට විවිධ ලාභ සත්කාර ලැබීමේ චේතනාව පෙරටුකොට ගත් සිතින් යුතුව තමන් නොලැබූ මාර්ගඵල ලැබී යයි ප්රධචාරය කරවා ඉන් විවිධ අයුරින් ඉපයීමේ ක්ර මවේද නිර්මාණය කරගන්නා පහත් විෂම අදහස් ඇති පුද්ගලයින් දක්නට ලැබේ.මීට ප්රේධාන හේතුව නිවැරදි මාර්ගඵල ලාභීන් හඳුනාගැනීමට නූතන මිනිසුන් හට නොහැකි වීමයි. හරි කුමක්ද වැරදි කුමක්ද යන්න පිළිබඳ සෑම කෙනෙකුටම නිවැරදිව දැකීමේ හැකියාවක් තිබිණි නම් මෙපමණ වැරදි මතවාද සමාජයේ මෙතරම් සීඝ්රම සේ ව්යාදප්තවී නොයනබව පැහැදිලිය. කොතරම් නිවැරදි දේ පෙන්වා දුන්නද තවමත් බොහෝ පිරිසක් පිළිගනු ලබන්නේ වැරදි දේ හරිය කියන මතයබව දක්නට ලැබේ.ආගමේ හරය පිළිබඳ මුලික විෂය අවබෝධයවත් නැති සමාජයකදී හරි වැරැද්ද පෙන්වාදීමට වෑයම්කිරීමද අතිශය වෙහෙසකර කාර්යයක් බවට පත්ව ඇත.එය මහත් වෙහෙසක් වුවද හරි වැරැද්ද නිවැරදිව තේරුම්ගනු ලබන්නේ නම් එය යම් තරමක අස්වැසිල්ලකට ප්රෙමාණවත්ය.නමුදු ඒ අස්වැසිල්ලවත් වර්තමාන සමාජයේදී නම් ලබාගැනීමට අපහසුබව නම් ඉතා පැහැදිලිව දක්නට තිබේ.මන්ද සමාජය පිළිගනු ලබන්නේ හරි දේ පවසන පුද්ගලයාගේ බස නොව වැරදි දේ පවසන පුද්ගලයාගේ බසම වන බව දක්නට ලැබෙන නිසාය.
    අහන දකින දේ පිළිබඳ අවිචාරපූර්වකව මෝඩ කැණහිලුන් රැළක් මෙන් පසුගාමී බඩගැත්තරකම් නොකර කොන්ද කෙලින් තියන් නපුංසක මොඩලයන්ගෙන් තොර වෙයල්ලා නිවටයිනේ. නිකම් අහිංසක සංඝ රත්නයට නිගරු නොකර වසක් පොයදාක හරි පන්සල් ගිහින් පිනක් දහමක් කරගනිල්ලා. බොරුවට ගෑනුන්ගේ පස්ස පැති බල බල හන්දි ගානේ රස්තියාදු වෙන්නේ නැතිව

  11. අතින්රි ය සංජානනය යනු ඉන්රිලික ය බද්ධ නොවූ සංජානනයයි.ඉන්රි සත ය බද්ධ සංජානන බොහෝ විට සාසවධර්ම සමඟ සම්බන්ධය.පරමාර්ථ වශයෙන් සැලකීමේදී ලෝකසම්මත ව්යනවහාරය සමඟ අතින්රිම ය සංජානනය බොහෝවිට පරස්පරතා පෙන්වයි.ඊට හේතුව ඉන්රිින ය විෂය ලෝකව්ය්වහාරයට අනුකූලව සකස්ව පවතින බැවිනි.සාමාන්යනයෙන් ඉන්රිව යන්ගෙන් සංජානනයකරන බොහෝ දේවල් ලෝක විෂයට අනුකූලව සකස්ව පවතින පොදු දැනුම් පද්ධතියට අයත්ය.මේ නිසා ලෝකසම්මත දැනුම කෙතරම් ලබාගත්තද ඉන් පරමාර්ථමය අවබෝධයක් ලැබීමේ දුෂ්කරතා ඇතිවීම ස්වභාවික බැව් පෙනී යයි.නමුදු ඇතැම් අවස්ථාවලදී ලෝකසම්මත දැනුම භාවිතා කරමින් ලෝකසම්මතයේ ව්යයවහාර වලින් මිඳී කටයුතු කිරීමට අවශ්ය් අයෙකුට කිසියම් පුහුණුවක් ලැබිය හැකිය.එහිදී එබඳු අයෙකුට ලෝක සම්මත ව්ය්වහාරයෙන් මිඳී කටයුතු කිරීමට අවශ්යැ ප්රගඥාව ලැබීම සඳහා ව්යමවහාර ලෝකයේ පවතින දැනුම වුවද යම් ප්රෙමාණයක් භාවිතා කිරීමට අවශ්‍ය වියහැකිය.ලෝක සම්මතය සකස්වීම හා එය සකස්ව පවතින ස්වරූපය අවබෝධ කරගැනීම පසුකලෙකදී ඉන් මිඳීමට අවශ්යය දැනුම ලබාගැනීමට පිටිවහලක් වියහැකි බැවිනි.බුදුදහම දැනුම භාවිතා කර ඇත්තේ මෙහි දක්වා ඇති අදහස අනුවය.එය පැහැදිලිවනුයේ සම්බුදුසසුනේ මුල පර්යාප්ති ශාසනය ලෙස හඳුන්වා ඇති බැවිනි.මෙහි සඳහන් පර්යප්තිය වනාහී හුදකලා ලෝක සම්මත ව්ය වහාර මාත්රාය ඉගෙන ගැනීමක් පමණක් නොවේ.එම ලෝක සම්මතය නිවැරදිව ව්යසතික්රසමණය කිරීමට අවශ්යත මූලික පුහුණුවද මේ තුළින් ලබාගැනීමට හැකියාව ලැබෙන පරිදි දැනුම ලැබීමේ ක්රරමවේදයක් බුදුදහමේ පර්යාප්තියතුළ දක්වා ඇත.එසේ නොමැතිව හුදෙක් දැනුම පමණක් වනපොත් කිරීමේ ක්රයමවේදයක් බෞද්ධ ක්රැමය තුළ නැත.කාලයාගේ ඇවෑමෙන් සම්බුදු සසුනට වරින් වර එල්ලවූ විවිධ තර්ජන නිසා පර්යාප්තිය නැතිවී යන තැනට වැඩකටයුතු සිදුවෙමින් පැවතින.ස්වභාවික උපද්ර ව මෙන්ම මිනිසාගේ ආක්ර මණ නිසා එල්ලවූ විවිධ තර්ජන නිසා මේතත්වය උදාවී තිබිණ.බුදුදහමේ පර්යාප්තිය හා ප්රතතිවේධය වඩා උසස්කොට සැලකුනු නමුදු උදාවූ වාතාවරණය හමුවේ පර්යාප්තිය විනාශවීමට ඉඩ නොතබා රැක ගැනීමේ වැදගත්කම ඉස්මතුවූ බැවින් අවස්ථානුරූපීව පර්යාප්තියේ වැදගත්කම වඩාත් අවධාරණය විය.මේ හේතුව නිසා ත්රිනපිටක ධර්මය ආරක්ෂා කරගැනීම බෞද්ධ භික්ෂූමන්වහන්සේ විසින් සිදුකළ යුතු පළමු යුතුකම ලෙසට සලකන ලදී.හේ හේතුව නිසා පර්යාප්තිය හා ප්ර්තිපත්තිය වෙනුවට හැකි වෙර යොදා පර්යාප්ති සසුන රැකගැනීමට බෞද්ධ භික්ෂූසන්වහන්සේලාහට සිදුවිය.කාලයක් තිස්සේ එල්ලවූ මේ විවිධ උවදුරු හමුවේ සම්බුදු සසුනේ පර්යාප්ති ධර්මය සිය දිවිහිමියෙන් ආරක්ෂා කර ගැනීමට බෞද්ධ භික්ෂූ න්වහන්සේලාට සිදුවිය.මන්ද ප්රිතිපත්තිය හා ප්රමතිවේධය ආරක්ෂාරවන්නේ එහි මූලික අංගයවූ පර්යාප්තිය ආරක්ෂාවවී තිබුණහොත් යැයි යන අදහසට මෙකල ප්ර්මුඛතාවය හිමිවිය.
    උදාවූ තත්වය හමුවේ පෙරකාලයේදී එකම සංඝ සමාජයක් ලෙස පර්යාප්තිය,ප්රාතිපත්තිය හා ප්රතතිවේධය යන ත්රිීවිධ සසුන කෙරෙහිම එකහා සමානව අවධානය දැක්වූ පිළිවෙත වෙනුවට ඒ එක් එක් අංගය කෙරෙහි විශේෂත්වයක් දක්වන ලද විවිධ ගුරුකුළවලට සංඝ සමාජය සංවිධානයවී පරිවර්තනය වන්නට විය.මෙය යුගයෙහි අවශ්යලතාව අනුව ඇතිවූ ක්රඒමික පරිවර්තනයක් විනා එක් පුද්ගලයෙකුගේ හෝ යම් කණ්ඩායමක අවශ්ය්තාව මත සිදුවූ දෙයක් නොවේ.මේ සංඝ සමාජය තුළම එක් එක් ගුරුකුල වල විවිධ විශේෂතා ඉස්මතුවන්නටවූ අතර ඇතැම් ගුරුකුල ජනතා ප්රජසාදය බහුලව අත්පත් කරගනිමින් ක්රිායාකරන්නට විය.මේ හේතුව මත ඉතිහාසයේ එක් අවස්ථාවක වඩා ප්රයමුඛ පර්යාප්තියද එසේ නැතිනම් ප්රකතිපත්තියදැයි යන මත ගැටුමක් පවා ඇතිවූ බව වාර්තාවී ඇත. එහිදී ප්රිතිපත්තිය නියෝජනය කළ ගුරුකුලය පරදවා පර්යාප්තිය නියෝජනය කළ ගුරුකුලය ජය අත්පත් කරගැනීමද මේ යුගයේ සිදුවූ සමාජ ආකල්ප පරිවර්තනය කදිමට ඉස්මතු කරන්නකි.එහිදී ත්රිිපිටක ධර්මය අනුගමනය කිරීමට වඩා කඩපාඩමින් ආරක්ෂා කරගැනීමේ වැදගත්කම ඉස්මතුවූ බැවිනි.මේ අදහසේ වැදගත්කම වඩාත් දැඩිව අවධාරණයවීමත් සමඟම භික්ෂුත සමාජයේ අවධානයද ඒ කෙරෙහි යොමුවන්නට විය.මේ හේතුව මතම වනවාසී හා ග්රාසමවාසී යන නමින් භික්ෂුව සමාජය සංවිධානය වන්නට විය.වනවාසී කොටස හුදෙක් ප්රමතිපත්තිය හා ප්ර‍තිවේධය පිණිස දිවි කැපකර ක්රිායාකරන්නට වූ අතර ග්රාිමවාසී කොටස පර්යාප්තිය වැඩි අවධාරණයකින් ගෙන කටයුතු කිරීමට විය.පර්යාප්තිය මුලික කරගෙන කටයුතු කළ ග්රා මවාසී සම්ප්රුදාය වඩාත් සාමාන්ය් මිනිසුන් සමඟ සම්බන්ධවී මිනිසුන්ගේ මෙලොව පරලොව සුගතිය සඳහා කැපවී ක්රිායාකරද්දී මිනිසුන්ද ග්රා්මවාසී භික්ෂූුන් වහන්සේලාට වඩා සමීප වන්නට විය.ඉන් ගිහිපැවිදි සම්බන්ධතාව වඩාත් ළංවිය.වනවාසී සම්ප්රලදාය හුරුව තිබුණේ හැකිතාක් සාමාන්යව මිනිස් ඇසුරින් වෙන්ව විදර්ශනා භාවනාව වඩා හැකි ඉක්මනින් මඟ ඵල ශාක්ෂාකත් කිරීමටය.මේ අදහස සාමාන්යව ලෞකික කටයුතුවල යෙදී ඒ සමඟම මෙලොව පරලොව සුගතිගාමීවීමේ අරමුණ පෙරදැරිව ක්රිටයාකළ ගිහි පිරිසගේ කැමැත්තට සමගාමී නොවින.ඒ නිසා සාමාන්යර ගිහි පිරිස වනවාසී සම්ප්රේදායට වඩා ග්රායමවාසී සම්ප්රතදායට වඩාත් සමීප වීමට ප්රමබල හේතුවක් විය.කල්ගතවීමේදී ස්ථවිරවාදී ආකල්පයට වඩා බුදුදහම සම්බන්ධව යම් යම් ව්ය තිරේක ආකල්ප සහිත නිකායාන්තර බෞද්ධ ආකල්පද මෙරටතුළ ව්යානප්තවන්නට විය.එබඳු ආකල්පවල තමාගේ විමුක්තිය උදෙසා කැපවීමට වඩා සමාජයේ අන්යායන්ගේ විමුක්තිය උදෙසා කැපවී කටයුතු කරන බෝධිසත්ව් චර්යාව පරමාදර්ශයක් වශයෙන් වඩාත් උසස්කොට සැලකිනි.ඒ නිසා ස්ථවිරවාදීන් ආත්මාර්ථකාමීන් ලෙසත් බෝධිසත්වධ පරමාදර්ශය අනුව පොත්පත් ලියමින් ඒ සමඟ සාමාන්යව මිනිසුන්ගේ මෙලොවපරලොව සුගතිය උදෙසා ඇපකැපවී ක්රිතයාකළ නිකායාන්තර අදහස් අනුව ක්රි්යාකළ ගුරුකුල පරාර්ථකාමීන් ලෙසත් හුවා දක්වන විවිධ ආකල්ප බහුලව සමාජය තුළ ව්යානප්ත වන්නට විය.ප්ර්තිපත්තිගරුකවීමට වඩා ආමිෂ ලාභීව සාමාන්යු මිනිසුන් ඇසුරේ ජීවත් වීම වඩා පහසු ජීවන මාර්ගයක් බැවින් ඊට ලොල්වූ පුද්ගලයින් විසින් වඩ වඩාත් මෙබඳු ආකල්ප මතවාදීව පෝෂණය කිරීම පිණිස පතපොත රචනාකරමින් දායකවීම මේ යුගයේ විද්ය මාන කැපී පෙනෙන සිදුවීමක් බව සඳහන්කළ හැකිය.
    ඒ අනුව මුලදී අවංකව පර්යාප්ති ධර්මයේ ඇති වැදගත්කම ඉස්මතුවූ අවස්ථාව දඩමීමාකර ගනිමින් සිය පහසු පැවැත්ම තකා ප්රැතිපත්තියට වඩා පර්යාප්තියට ආවැඩූ ආමිෂ ගරුක පුද්ගලයින් සංඝ සමාජයතුළට බහුලව ප්ර්වේශවීම නිසා ප්රරතිපත්තියේ පැවති ජීවශක්තිය සිඳීයාමට වැඩිකාලයක් ගත නොවීය.ඒ අනුව නිකායාන්තර හා මහායාන ආභාෂය මෙරටට එක්තරා කාලයකදී දැඩිව ලැබී තිබිණ.මේ තත්වය කෙතරම් උග්රයලෙස ව්යාකප්තව පැවතියේදැයි කිවහොත් රටේ මහරජු පවා සත්යත නිවැරදි ධර්මය දේශනාකරනුයේ නිකායාන්තර හා මහායාන ආභාෂය සහිත භික්ෂූතන්වහන්සේලා යැයි වරදවා වටහාගෙන ථේරවාදී සම්ප්රනදාය ගරුකළ මහාවිහාරවාසී භික්ෂූකන්වහන්සේලාහට විවිධ අයුරින් කරදර හිරිහැර කිරීමට පවා උත්සුකවූ බවට තොරතුරු වංශ කථාවල සඳහන්ය.මේ අනුව ප්රධතිපත්තිය අබිබවා පර්යාප්තිය ඉස්මතුව පැවති බව තහවුරුවේ.සාමාන්යය මහජනතාව අතර වඩාත් ජනප්රිතයව පැවතියේද නිකායාන්තර හා මහායාන බුදුදහම බව මේ සිදුවීම්තුළින් තහවුරුවේ.මෙයට හේතුව ග්රතන්ථ කරණය හා මිනිසුන්ට සමීපබව යන සාධක මඟින් සමාජයතුළ ඔවුන් විසින් සිදුකළ විශාල බළපෑමයි.රජවරුන්ට පවා බලපෑම් ඇතිකළ හැකිවූයේ කුමරවියේදී ශිල්ප ශාස්ත්රු ප්රමගුණකළ ගුරුවරුන් සේ නිකායාන්තර හා මහායානික ගුරුකුලවලට අයත් භික්ෂූ න්වහන්සේලා කටයුතු කළ බැවිනි.ත්රි පිටක දහම ඉගෙනීම එය අනුගමනය කිරීමට පහසුවකි.නමුදු පසුකාලීනව බිහිවූ අයගේ අභිප්රාගය වූයේ පර්යාප්තිය මූලික කරගෙන අවංකව සම්බුදු සසුන දියුණු කිරීමේ අරමුණ නොවේ.ඒ බාහිර ස්වරූපය තමන්ගේ ලාභ ප්රදයෝජන උදෙසා වැරදි ලෙස භාවිතා කිරීමේ කලාවකි.ප්ර්තිපත්ති ගරුකව කටයුතු කිරීමේදී පර්යාප්තිය සහිතවීමේ හා රහිතවීමේ එක්තරා වෙනස්කමක් විද්යවමානය. තමා ආරක්ෂා කරන ප්ර්තිපත්තිය නිවැරදිදැයි වටහාගැනීමට පර්යාප්තිය ලැබීම අත්යාවශ්යූය.එසේ නැතහොත් එය හුදෙක් සීලබ්බත පරාමාසයට අයත් ප්ර තිපත්තියක් පමණක් වියහැකිය.සමාජයේදී මිනිසුන් ආරක්ෂා කරන ඇතැම් ප්රයතිපත්ති සලකා බැලූවිට ඒවායේ ගැබ්වන සීලබ්බත පරාමාස ගති ලක්ෂීණවලට හේතුව පර්යාප්තිය පිළිබඳ කිසිදු අවබෝධයකින් තොරව කටයුතු කිරීම බව දැකගත හැකිය.නිදසුනක් වශයෙන් අවිහිංසාව යන කාරණය පිලිබඳ අවධානය යොමුකරන්නේ නම් නූතන සමාජයේදී මෙය තරම් වරදවා පිළිපඳින සීලබ්බතපරාමාසයක් කරගෙන සිටින වෙනත් පිළිවෙතක් තවත් නැති තරම්ය.බොහෝවිට මේ පිළිබඳ සමාජයේ ව්යාරප්තව පවත්නේ මිථ්යා අදහස්ය.මීට එක් හේතුවක් වී ඇත්තේ සාමාන්යග මිනිසා අද ගෙවන කාර්යබහුල වාතාවරණය නිසා සත්යත කුමක්දැයි වටහාගැනීමට තරම් මානසික විවේකී බවක් නොමැතිවීම බව පෙනීයයි.ඒ නිසා තමන්ට අසන්නට ලැබෙන ඕනෑම වැරදි අදහසක් නොවිමසාම සත්යමකැයි බාරගැනීමට නූතන මිනිස්සු පෙළඹී සිටිති. මේ හේතුව නිසා නිවැරදිව ධර්මය දැනඋගත් අයට මෙබඳ සමාජ ආකල්ප නිවැරදි කිරීමට අපහසු වන තරමට මෙබඳු වැරදි සමාජ ආකල්ප සමාජයේ බහුලව ප්රලචලිතව පවතී.මීට හේතුව පර්යාප්තිය පිළිබඳ නූතන සමාජයේ පවතින අඩු දැනුමයි.අද රැකියා වෙළඳ පළට අවශ්යහ තාක්ෂුණ ඥානය නිසා වැඩි දෙනෙකු පෙළඹෙනුයේ එවැනි දේ පිළිබඳ දැන ඉගෙන ඒ තුළින් වඩා හොඳ වෘත්තීය අවස්ථා පාදාගැනීමටය.පාලි භාෂාව හෝ බුදුදහම වැනි විෂයන් පිළිබඳව වර්තමාන සමාජයේ ඇත්තේ ඉතා අඩු අවධානයකි.එසේම සමාජය අළුත් ආකල්ප කෙරෙහි දක්වනුයේ වැඩි අවධානයකි.මේ තත්වය උපකාරී කරගනිමින් සංවිධානාත්මක පිරිස්වලට යම් යම් මතවාද ප්රවචාරය කරහැරීමට ඉතාම හොඳ පසුබිමක් සැකසී තිබේ.ඒ තත්වය මත ආගමික හා ආගමික නොවන යම් යම් මතවාද සමාජය පුරා වේගවත්ව ප්රාචාරය කරහැරීමට මෙබඳු සංවිධානාත්මක පිරිස් උත්සුක වෙති.නිදසුනක් ලෙස නූතන සමාජයේදී අවිංහිසාව අර්ථකථනය කරනුයේ ගන්නා ආහාර පානාදියට සාපේක්ෂුකව බව පැහැදිලි ලෙස දැකගැනීමට ලැබේ.මේ අනුව මස් මාළු බිත්තර වැනි සත්වද මාංශ හා ඊට සම්බන්ධ ආහාරයන් ගන්නා අය ඉතා දරුණු කෘර හිංසකයින් ලෙස සැලකීමට සමාජයේ වැඩි දෙනෙක් පෙළඹී සිටිති.ඒ අදහසට අනුව පරම අවිහිංසාව වනුයේ ප්රසතිඝ සංඥාව සිතින් ඉවත් කිරීම නොවේ.මස්මාළු බිත්තර ආදීදේ ගැනීමෙන් වැළකීමයි.ප්රලතිඝ සංඥාව සිතේ තිබුණද ඔවුන්ට එහි කිසිදු ගැටළුවක් නැත.මන්ද ප්ර්තිඝ සංඥාව සිතේ ඇතිබව සමාජයට බාහිරව නොපෙනෙන බැවිනි.නමුදු මස් මාළු බිත්තර ආදී දේ ගැනීමෙන් වැළකීම බාහිරව සමාජයට ප්රෙදර්ශනය වේ.එම නිසා එය ප්රආදර්ශනාත්මක ක්රි යාවකි.ඒ ප්රනදර්ශනාත්මක ක්රිොයාව නිසා ප්රනතිපත්තිය පිළිබඳ සමාජයට ලැබී ඇත්තේ වැරදි චිත්ර යකි.මේ හේතුව නිසා අද ප්රවතිපත්ති රකින බව පෙන්නීම පිණිස සමාජයට ප්ර දර්ශනාත්මක ක්රිරයා බාහිරව දැක්වීමේ ප්රවවණතාව ඉහල ගොස් තිබේ.අද වැඩි දෙනෙක් අවංකව ප්රශතිපත්ති නොරකිති.ප්ර්තිපත්ති නොරකින බව නොපෙන්වා සිටීමේ කලාවක් වශයෙන් අද වැඩිදෙනෙකු උපයෝගීකරගන්නේ මෙබඳු බාහිර ප්රීදර්ශනාත්මක ක්රිමයාකාරකම් වැඩි වශයෙන් සිදුකිරීම බව පැහැදිලිවම දක්නට ලැබේ.
    මේ තත්වය ගිහි පැවිදි දෙපක්ෂිය තුළම එකහා සමානව විද්යැමානය.බාහිර සීලවෘත මෙන්ම ආධ්යාහත්මික පැවතුම් පිළිබඳවද මීට සමාන තත්වයක් දක්නට ලැබේ.බොහෝවිට තමන් මාර්ගඵල ලබා ඇතිබවට ප්රකදර්ශනාත්මක හා සංදර්ශනාත්මක ක්රිලයාකාරකම් විවිධ ජන සන්නිවේදන මාධ්යබ තුළින් දැකගැනීමට ලැබේ.අවංකව ත්රිබපිටක ධර්මය මිනිසුන් වෙත සන්නිවේදනය කිරීම වෙනුවට තමන්ගේ පෞද්ගලික ගුණවත්බව සන්නිවේදන මාධ්යරතුළින් මානව සමාජය වෙත සන්නිවේදනය කිරීමට මෙබඳු පිරිස් දරන වෑයමතුළ ඔවුන්ගේ කුහක වත පිළිබඳ සැබෑ චිත්ර්ය සටහන්වී ඇත.නමුදු වැඩි දැන උගත්කමක් නැති සාමාන්යි සමාජය විශ්වාස කරනුයේ නිවැරදි හරය නොව එබඳු බොල් ආකල්ප ව්යාසප්ත කරන පුහු අයගේ නොදැමුනු වහසිබස්ය.සැබවින්ම වෙනත් කෙනෙකු සෝවාන්, සකෘදාගාමී,අනාගාමී නොව අර්හත්වය ශාක්ෂා්ත් කළත් තවත් අයෙකුට එම පෞද්ගලික ගුණවත් බව ප්රීදර්ශනය කිරීමේ ඇති අර්ථයක් නැත.එය යම්කිසි පුද්ගලයෙකු ධර්මය පිළිපැදීමතුළින් ලබන පෞද්ගලික ගුණයක් පමණි.ධර්මයේ අකාලික ස්වභාවය ඒ පෞද්ගලික ගුණයට ලඝුකර සැලකීම නොසුදුසුය.ගිහි පැවිදි වේවා යම්කිසි පුද්ගලයෙකුතුළ ඇති පෞද්ගලික ගුණවත්බවක් ධර්මයෙහි සත්යම අසත්යිතාව මැනීමට නිර්ණායකයක් කරගැනීම නුසුදුසුය.ධර්මය නිවැරදි ලෙස පිළිපදින්නේ නම් ගුණවත්බව ඇතිකරගැනීමට හැකිය.යමෙකු ධර්මය පිළිපදිතත් කිසිදු ගුණවත් බවක් බාහිරව පෙන්නුම් නොකරන්නේ නම් ඊට වරද ඇත්තේ දහමතුළ නොව පුද්ගලයාතුළ බව සැලකිය යුතුය. සමහරු බාහිරව ප්රහදර්ශනය නොකරතත් සැබවින්ම ගුණවත්ය.තවත් අය බාහිරව ප්රුදර්ශනය කරන තරමට ආධ්යා්ත්මික ගුණයක් නැත.සමහරු බාහිර හා අභ්ය්න්තරව දෙකින්ම ගුණවත්ය.ඇතැමෙකු තුළ බාහිරව හෝ ආධ්යා්ත්මික කිසිදු ගුණයක් නැත.මේ අනුව යම් කෙනෙකුගේ බාහිර ස්වරූපයට අනුව ආධ්යා ත්මික ගුණය තීරණය කළ නොහැක්කක් බව පැහැදිලිවේ.ප්ර තිපත්තිගරුකව ජීවත්වීම ප්රසතිවේධය ලැබීමට උපකාරයකි.ප්රේතිපත්තිගරුකවීම නිසා නොසිතූ මොහොතක ප්රරතිවේධය ලැබිය හැකිය.ඇතැම්විටකදී තමන්ගේ එදිනෙදා ජීවිතයෙහි කටයුතුවල නිරතවී සිටින අතරතුරෙදීම මෙම ප්ර්තිවේධය ලැබීමේ අවස්ථා උදාවිය හැකිය.බුදුරදුන් ජීවමාන කාලයෙහි ප්රීතිපත්තිගරුකව විසූ යම් යම් අය සිය එදිනෙදා ජීවිතකටයුතුවල නිරතව සිටිද්දීම මාර්ගඵල ලාභීවූ අවස්ථා පිලිබඳ ත්රිිපිටකය තුළ දක්නට ලැබේ.කොළ ව්යංසජනයකට ලුණු එක්කරද්දී එය චිටි චිටි ශබ්දයෙන් පෙණබුබුළු නඟ නඟා උතුරායාම අරමුණුකොට ඊට උදය ව්යංය සමපාත කර නුවණින් සලකා බැලීම නිසා මඟඵල ලාභීවූ ගෘහණියක් පිලිබඳව බෞද්ධ සාහිත්යයයෙහි සඳහන්ය.එසේම සිය පැවිදි ජීවිතය සාර්ථක කර ගැනීමට නොහැකිවීම නිසා සිත් තැවුලට පත්වූ භික්ෂූ න්වහන්සේ නමක් සිවුරු හැරදමා යාමට පළමු ස්වකීය ගුරුවරයාගේ කුටිය පිරිසිදුකොට යෑමට සිතා එය පිරිසිදුකරද්දී කර්මස්ථාන මෙනෙහිකර මාර්ගඵල ලාභීවූ පුවත්ද බෞද්ධ සාහිත්යටයෙහි දැක්වේ.විදර්ශනා භාවනා වඩා සයවරක් විදර්ශනා නුවණ හා චිත්ත සමාධිලබා ඉන් පිරිහී සත්වන වර විදර්ශනා භාවනාව සිදුකර එලෙස විදර්ශනාව හා සබැඳී චිත්ත සමාධිය පිරිහෙතැයි යන ලතැවුල නිසා සිය දිවි නසාගැනීමට දැළිරවුළු කපන දැලි පිහියෙන් ගෙලසිඳගත් භික්ෂූතන්වහන්සේ නමක් ජීවිතක්ෂගයට පත්වීමට ක්ෂීණයකට පෙර අර්හත්වයට පත්ව පිරිනිවන් පෑ පුවතක්ද ත්රිනපිටකයේ සඳහන්ය.මින් පැහැදිලි වනුයේ ප්රිතිපත්තිය හා ප්රපතිවේධය අතර පවතින සම්බන්ධතාවයයි.ප්රීතිපත්තිගරුකව වාසය කළහොත් ප්රපතිවේධය ලබන්නේ කුමන වේලාවකදැයි කිවනොහැකි බව මින් පෙනී යයි.ප්රපතිපත්තිගරුක පුද්ගලයාට එහි ප්ර තිඵලය නොසිතූ මොහොතක නොසිතූ අවස්ථාවක ලැබීමේ ඉහළ සම්භාවිතාවක් ඇතිබව ඉහත දැක්වූ පුවත් අනුව පැහැදිලිවේ.ඇතැම් අය විදර්ශනා භාවනා වඩා බොහෝ වෙහෙස ගෙන පසුව සිය ව්යාපයාමය සඵල නොවන බව සිතා උත්සාහය අත්හැර දමා උකටලී වෙති.මෙකල මෙබඳු භාවනාකොට ඵලක් නැති බවද,දැනට ලෝකය මාර්ගඵල ලාභීන්ගෙන් හිස්බවද සිතා ඉතා ඉක්මනින්ම කලකිරීමට පත්වෙති. මන්ද මෙසේ විදර්ශනා භාවනා කරන අය සිතන්නේ සිය කාර්යයට අනුව ප්රරතිඵල ඉතා ඉක්මනින් ලැබිය යුතු බවකි.විදර්ශනා භාවනාව තම සිත සම්බන්ධ කාර්යයක් බව මේ අය අමතක කරදැමීම මෙයට ප්රිධාන හේතුවයි.භාවනාව කෙතරම් සඵල ලෙස සිදුකළද සිය චිත්ත වීර්ථම ප්රිවෘත්ති ස්වභාවය අනුව එහි ප්රාතිඵලය ලැබීමට සුදුසු මොහොත උදාවන තෙක් ප්රුතිඵලය ලැබීම ඉක්මන් හෝ පමා වී සිදුවන බව දත යුතුය.කෙනෙකුගේ මානසික පැවැත්ම සිදුවනුයේ චක්රීලය ස්වභාවයකිනි.මේ චක්රීනය ස්වභාවය පාලනය කළ නොහැකිය.පාලනය කළහැක්කේ සිතතුළ සාසව ධර්ම ඇතිවීමේ අවස්ථා පමණි.කෙළෙස් ඇතිවීම හා ඇතිවීමේ හේතු ඉවත්කළ විට ඊට අනුරූප ප්ර තිඵලය ලැබෙනුයේ එහි මානසික පැවැත්මේ චක්රීවය ස්වභාවයට අනුරූපවය.මේ හේතුව නිසා ඇතැමෙකුට වර්තමානයේ සිදු කරන වෑයමේ ප්ර්තිඵල වර්තමානයේදීම හෝ අනාගත කිනම් භවකදී හෝ ලැබීමේ අවස්ථා ඇතිවිය හැකිය.සිදුකළ යුත්තේ ධෛර්යසම්පන්නව අප්ර්මාදීව ගුණධර්ම පෝෂණයෙහි නිරතවීම පමණි.
    ප්රධතිපත්තිය ඇති නැතැන්තාහට කල්නොයවාම ප්ර තිවේධය ලැබීම ධර්ම නියාමයකි.ධර්මය වහානී කිසියම් නිශ්චිත කාලයකට පමණක් වලංගු ඉන් පසුව අවලංගු නොවන්නකි.මන්ද ධර්මයට සම්මුතිය අයත් නැති බැවිනි.කාලයකට පමණක් සීමාවනුයේ සම්මුති ධර්මය.ධර්මය එම සම්මුතිය ඉක්මවා ගිය දෙයකි.සම්මුතිය නම් ලෝක පැවැත්ම රඳා සිටීමට උපකාරීවීමයි.මෛථුන සේවනය සලකා බලතහොත් එය ලෝක පැවැත්ම රඳා සිටීමට උපකාරීවන සත්වව චර්යාවකි.එය ක්රිතයාත්මක වීමට කාමරාගය අවශ්ය ය.කාමරාගය ඇතිව මෛථුන සේවනයේ යෙදීමට ප්රරතිවිරුද්ධ ලිංගිකයින් අවශ්යකය.මේ නිසා ලෝකයෙහි ස්ත්රීමපුරුෂ ද්විලිංගික විවිධතාවක් තිබේ.ප්රදතිවිරුද්ධ ලිංගික සත්වායන් අතර එකිනෙකා කෙරෙහි කාමරාගය ඇතිවේ.එය මෛථුන සේවනයේ නිරතවීමට අවශ්ය වන පූර්වධ අවශ්යගතාවයකි.මේ කාමරාග සන්තර්පනයකොට මෛථුන සේවනයේ නිරතවීමට අවශ්ය් නීතිමය වාතාවරණය විවාහ ජීවිතයතුළ සමාජ සම්මුතිය විසින්ම ඇතිකොට තිබේ.සාමාන්යතයෙන් ඕනෑම පුහුදුන් පුද්ගලයෙකුගේ ස්නායු පද්ධතිය සකස්ව පවතිනුයේ මේ කාමරාගය දනවන අයුරින් හා ඒ සඳහා ලිංගිකහෝමෝන ස්රාාවයවීම,ඊට අදාළ ලිංගික ඉන්රිවන අයන් උත්තේජනවීම් සහිතවය.වර්ගයාගේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම රඳාපැවතීමට අවශ්යම ලිංගිකසංසර්ගය සිදුවනුයේ මෙබඳු මනෝකායික පසුබිමක් යටතේය.මේ හේතුව නිසාම ලිංගික ආශාව නිරුත්සාහක ස්නායුමය පෙළඹීමකි.යමෙකුට අවශ්යම නම් මේ ලිංගිකආශාව නැමැති නිරුත්සාහක ස්නායුම පෙළඹීමට හසුනොවී සිටීමට සිය සිත සකස් කරගත හැකිය.නමුත් එය දුෂ්කර කාර්යයකි.ධෛර්ය සම්පන්නව සිදුකරන වෑයමෙන්,මනා සිහිය හා නුවණ දියුණු කරගැනීම තුළින් එම අභියෝගය ඕනෑම අයෙකුට ජයගත හැකිය.බෞද්ධ භික්ෂු සම්ප්රනදායතුළ නොව වෙනත් යම් යම් ආගමික පූජක පක්ෂු අතර පවා මෛථුන සේවන විරතිය දැක ගත හැකිය.මීට හේතුව ආගම සකස්ව පවතිනුයේ ලෝක සම්මුති ව්යාවහාරය ඉක්මවා ගිය සත්යිය පසක්කිරීමේ පරමාර්ථ පෙරදැරිව බැවිනි.වෙනත් ආගමික සම්ප්රහදායන්හි විද්යිමාන පූජක පක්ෂපයට වඩා බෞද්ධ භික්ෂු. සම්ප්රාදායේ මෛථුන සේවන විරතිය ඉතාමත් ඉහළ තලයක ඇත.එයට හේතුව නම් බෞද්ධ භික්ෂුප සම්පාදයේ මෛථුන සේවන විරතිය පමණක් නොව ඊට ඉවහල්වන කාමරාගය පවා ප්රනහීණ කිරීමට අවශ්යු ප්රුතිපත්තිය සම්පාදනයවී තිබීමයි.කාම සංඥාව ප්රහහීනකළ පුද්ගලයෙකුට මෛථුන සේවනයෙහි නිරතවීමේ අවශ්යිතාවයක් මනෝකායික වශයෙන්ම ඇති නොවේ.බෞද්ධ භික්ෂුුන්වහන්සේ නමකට කාම හා ප්රපතිඝ සංඥාවලින් වියුක්තව සිටීම නිසා ඇතිවන චිත්ත නිදහස පිළිබඳව අමුතුවෙන් කියාදිය යුතු නැත.නමුදු සාමාන්යි ගිහියෙකුට ඒ පිළිබඳව කොතරම් පැහැදිලි කර දුන්නද වටහා නොගනියි.මීට හේතුව ගිහියාහට කාම හා ප්රකතිඝ සංඥා තරම් ඉහළ දෙයක් තවත් නැති බැවිනි.එසේම සාමාන්යහ ගිහියෙකු කාම හෝ ප්රපතිඝ සංඥාවෙන් වියුක්තව සිටීම සලකනුයේ විශාල අඩුපාඩුවක් ලෙසටය.මේ හේතුව නිසාම ඉතාම සුළු කාලයක් හෝ සාමාන්යං ගිහියෙකු හට කාම හා ප්රවතිඝ සංඥාවලින් සිය සිත ඉවත්කර තබාගැනීම ඉතා දුෂ්කර කටයුත්තකි.එලෙස කිරීමට වෑයම් කිරීමේදී පවා එබඳු ගිහියන්ගේ සිත් ඉතා ඉක්මනින් වික්ෂේපවේ.එවිට එබඳු අය සිතනුයේ භාවනා කිරීමට උත්සාහ කිරීම නිසා තමන් නිකරුනේ උමතුවට පත්වීමට ඉඩ ඇතිබවකි.විදර්ශනා භාවනාව සම්බන්ධව වැරදි මතවාද සමාජ ගතකරන බොහෝදෙනෙකුහට සිදුව ඇත්තේ මෙයයි.ඒ නිසා දහම් පතපොත කියැවීමෙන් හෝ සුත මාර්ගයෙන් දැනුම ලැබීමේදී තමන් ලැබූ සුළු දැනුමින් සෑහීමකට පත්ව අදූරදර්ශීව ක්ෂාණික අතිධාවනකාරී නිගමනවලට බැසීමට ඉක්මන් නොවීම සිය අනාගත සුබසිද්ධියට වැඩදායකය.ප්ර්තිපත්තිගරුක පුද්ගලයා මතුපිටින් හඳුනාගැනීමට අධානග්රාුහී නොවී ඉවසිලිමත්ව ක්රි්යාකිරීමෙන් අනාගතයේ ප්ර්තිවේධය කරා යාහැකි මඟ හෙළකරගත හැකිය.
    ප්ර්තිපත්තිය සම්පූර්ණවීමෙන් පසුව ඊළඟ ඇති පියවර ප්රවතිවේධයයි.පර්යාප්තිය සම්පූර්ණ වීමෙන් පසුව ඊළඟ ඇති පියවර ප්රණතිපත්තියයි.මේ අයුරින් සසුනෙහි මුල පර්යාප්තිය වන අතර මැද ප්රපතිපත්තිය වේ.අවසානය ප්රිතිවේධයයි.පර්යාප්තිය නොමැතිව ප්රැතිපත්තියද ප්රගතිපත්තිය නොමැතිව ප්ර තිවේධයද මේ අනුව නොලැබේ.පර්යාප්තිය හෝ ප්රුතිපත්තිය නොමැතිව ප්රරතිවේධය කරා ගමන් කළ නොහැකිය.මෙහිදී පර්යාප්තිය නම් බුදුදහම පිළිබඳ අධ්යානපන සහතික ගොඩගැසීම නොවන බව වටහාගත යුතුය.එසේම ප්රයතිපත්තිය නම් සීලබ්බත පරාමාසයද නොවේ.මෙහි ප්රාතිපත්තිය සේ දැක්වෙන්නේ ප්රපතිවෙධය ශාක්ෂාත් කරගැනීමට අවශ්ය ක්රේමවේදය නිවැරදිව අනුගමනය කිරීමයි.ඒ සඳහා නිවැරදි ක්රයමවේදය බුදුදහමතුළම ඇත.බෞද්ධ ප්රේතිපත්තියට අනුකූල නොවන විවිධ දේවල් සිදුකිරීමෙන් ප්රයතිවේධය ශාක්ෂාතත් කරගත නොහැකිය.ආමිෂ පූජාවට වඩා ප්රධතිපත්ති පූජාව බුදුරදුන් වර්ණනාකොට ඇත්තේද ප්රමතිවේධයට පැමිණිය හැකි එකම මඟ එය බැවිනි.මිනිසුන් පිළිවෙතින් බැහැර වීමේ ප්රනමාණයට ආමිෂය විශාල ලෙස වැළඳගෙන ඇති ආකාරය නිරීක්ෂ ණය කළහැකිය.ඒ ප්රරතිපත්තිය පිළිබඳ නිවැරදි අවබෝධයක් නොමැතිකම නිසාය.පර්යාප්තියේ පවතින අඩුපාඩුකම් මීට හේතුවයි.වෙන වෙන භෞතික දේවල් ඉගෙනීම පිණිස මුළු කාලයම වැයකිරීම හැරුනු විටක බුදුහමේ මුලික කරුණු පිළිබඳ ඉතා සුළු අවබෝධයක් හෝ ලැබීමට ප්රයමාණවත් කරුණු අධ්යමයනය නොකිරීමේ අයහපත් ප්ර තිඵල අද වන විට දෙඇස් හමුවේ ප්රණදර්ශනය වෙමින් තිබේ.මෙබඳු අවස්ථා වල සාමාන්යප මිනිසුන්ගේ බුදුදහම පිළිබඳ ඇති අනවබෝධය භාවිතා කරන්නේ ජීවත්වීමට කිසියම් ක්රාමවේදයක් සොයමින් සිටින කපටි ආත්මාර්ථකාමී පුද්ගලයින්ය.ඔවුන් ක්ෂිණික නූඩ්ල්ස් මෙන්වූ යම් යම් වැරදි මතවාද ඉතා සීඝ්රපව සමාජගත කරමින් ඒතුළින් මහා ප්ර්සිද්ධියක් ලබමින් මිනිසුන්ගේ නොදැනුවත්කමින් වැරදි ප්රරයෝජන ගනිමින් සිටිනබව පැහැදිලිව දැකගත හැකිය.තමන්ගේ මතය කෙරෙහි මහජන අවධානය යොමුකරවා ගැනීම පිණිස මෙබඳු අය භාවිතාකරන පහසුම තුරුම්පුව නම් තමන් මාර්ගඵල ලබා සිටිනබව ප්රිචාරයකර හැරීමයි.යමෙක් දේශනාකරන ධර්මය නිවැරදිබව දැනගැනීමට ඒ පුද්ගලයා මාර්ගඵල ලබා සිටිනබව යහපත් සාධකයක් නොවේ.මින් සිදුවන්නේ ඒ පුද්ගලයාගේ පෞද්ගලික කීර්තියට බුදුහමේ පරම ගම්භීර ස්වභාවය යටපත්වීමයි.ධර්මය නිවැරදිව ප්රදතිපත්තියෙහි යොදවන්නේ නම් යළි අමුතුවෙන් මාර්ගඵල ලාභයක් ගැන ප්රධචාරය කරමින් වහසි බස් දෙඩවියයුතු නොවේ.බුදුරදුන් ජීවමාන කාලයේදීත් ආනන්ද හිමියන් විසින් එක් එක් ප්රිදේශවල සිටින මාර්ගඵල ලාභී ගිහි පැවිදි අයගේ නම් බුදුරදුන්ගෙන් විමසමින් සැබැවින් ඔවුන්ගේ මාර්ගහඵල ලාභය පිළිබඳ බුදුරදුන්ගේ නිර්දේශය විමසූ අවස්ථාවේදී උන්වහන්සේගේ අදහසවූයේ ප්රාතිපත්තිය නිවැරදිව ක්රිුයාවේ යොදවන්නේ නම් යළි අමුතුවෙන් මාර්ගඵල ලාභීවීම පිළිබඳ කථාකිරීම අර්ථියක් නැති දෙයක් බවයි.මෙහි අදහස නම් ධර්මය නිවැරදිව ක්රිළයාවේ යොදවා ප්ර‍තිපත්තිගරුක වන්නෙකු හට මාර්ගඵල ලාභය පිලිබඳ සැකසංකා තබාගත යුතු නැතිබවයි.නිදසුනක් ලෙස ප්ර‍තිපත්තිගරුකවී කාම හා ප්රභතිඝ සංඥා සිතින් ඉවත්කරගැනීම පිණිස විදර්ශනා භාවනාවේ නිරතවූවෙකුට තමන්ගේ ප්රභතිපත්තියට සරිලන ඵලවිපාකය කිනම් මොහොතක හෝ උදාවිය හැකිබවයි.එසේ කාම හා ප්රභතිඝ සංඥා සිතින් ඉවත්කළ අයෙකුහට කාම හා ප්රඋතිඝ සංඥා දැනෙනුයේ සිත ගිනිගන්නාක් පරිද්දෙනි. ඒ පුද්ගලයාහට එය මහා වේදනාවකි.එවිට එබඳ පුද්ගලයින් හැකිතාක් වෙහෙස ගන්නේ එබඳු සංඥාවලින් ඉවත්වී කටයුතු කිරීමටය.කාම ප්රයතිඝ සංඥාවලින් ඉවත්වීම විශාල මානසික සහනයක් ලෙස ඒ පුද්ගලයා අවබෝධ කරගෙන සිටියි.එහි ඇති අයහපත් ඵලවිපාක දන්නාබව නිසා යළි එහි විඳීම් පක්ෂධය කෙරෙහි මනස යොමුනොවේ.විඳීම්වලින් ඉවත්වීමේ ඕනෑකම නිසාම විඳීම් අත්හරියි. මේ හේතුව නිසා එබඳු ගිනි සිය සිතට යළි වැද්දා නොගැනීමට එබඳු පුද්ගලයා වෙහෙස ගනියි.එම කාම හා ප්රේතිඝ සංඥා සිතින් ඉවත්වීමෙන් පසුව සිතට ඇතිවන සහනය විඳීම්තුළින් ඇතිවන සුවයට වඩා උසස්ය.සාමාන්යඝ පුහුදුන් පුද්ගලයා කාම සංඥා විඳීම් වශයෙන් උසස්කොට සලකයි.විදර්ශනා භාවනා වැඩීම් වශයෙන් කාම හා ප්රුතිඝ සංඥා අත්හැරී පුද්ගලයාගේ සිත විඳීම්වලින් නිදහස්ය.එහි පවතින විමුක්තිදායක සහනය කාම හා ප්රතතිඝ සංඥාවන්හි විඳීම් රසයට ලොල් පුහුදුන් පුද්ගලයාට වටහාගත නොහැකිය.කාම හා ප්රපතිඝ සංඥා විශාල මානසික ආතති ජනනය කරන විඳීම් කේන්දටකර ගත් සංඥාවන්ය.එබඳු සංඥාවන්වලින් මිදීමේදී ඇතිවන මානසික සහනය විවේකී නොකැළඹෙන සහනයකි.මිදීමකි.විමුක්තියකි.එකී පුද්ගලයාගේ සිතේ පවතින ස්වභාවය අනුව ඕනෑම අවස්ථාවක ගැඹුරු චිත්ත සමාධි අවස්ථාවන් කරා පහසුවෙන් පිවිසීමට හැකියාව තිබේ.සංඥාවේදයිත නිරෝධ සමාපත්තියට සමවදින්නට රහතන්වහන්සේහට මෙන්ම ආනාගාමී පුද්ගලයාටද හැකිබව ප්රසකාශවී ඇත්තේ මේ අනුවය.අනාගාමී පුද්ගලයා නම් කාම හා ප්රගතිඝ සංඥා සිතින් ඉවත්කළ පුද්ගලයායි.
    ප්රගතිපත්තිගරුක පුද්ගලයාට බියවීමට හේතුවක් නැත.තැති ගැනීම් බියවීම් ආදී හැඟීම්වලින් මනස විනිර්මුක්ත කරවන ස්වභාවයක් ප්රුතිපත්තියෙහි ඇත.ප්ර තිපත්තිය නම් ප්රීතිවේධය කරා ගමන් කරවන දේය.එනම් දානය,සීලය,භාවනාව ආදී ක්රි යායි.කායික,වාචසික හා මානසික යන ද්වරත්රකයේ සංවරබව ඇතිකරගැනීමෙන් ප්ර,තිපත්තිය සම්පූර්ණ කළහැකිය.ඇතැම් අවස්ථාවලදී පවතින සමාජ ආකල්ප නිසා ප්රතතිපත්තිගරුක පුද්ගලයා කොන්වියහැකිය.බහුලව වැරදි කරන පුද්ගලයින් රැසක් මැද සිටින ප්රිතිපත්තිගරුක පුද්ගලයා කොන්වීයයි.නමුදු එය ප්රරතිවේධය ලැබීමට බාධාවක් නොවේ. ඇතැම්විට මෙබඳු ප්රකතිපත්ති නැති මිනිසුන් මැද වෙසෙමින් දැඩි අධිෂ්ඨානයෙන් ප්ර තිපත්තිකරුකව ජීවත්වීමට සිදුවීම පවා පසු අවස්ථාවකදී වෙස්වලාගත් ආශ්වාදයක් බවට පත්විය හැකිය.ප්රිතිපත්ති ගරුක සමූහයක් මැදදී ප්ර්තිපත්තිකරුකව ජීවත්වීමට අමුතු වෙහෙසක් නුවුමනාය.නමුදු එබඳු කිසිදු ප්ර තිපත්තියක් නැති මිනිසුන් මැද ප්රතතිපත්තිගරුකව ජීවත්වීමට ඉතා දැඩි අධිෂ්ඨාන ශක්තියක් ඇතිව සිටීම අවශ්යුය.මේ දැඩි අධිෂ්ඨාන ශක්තිය යමෙකුට වෙස්වලාගත් ආශිර්වාදයක් වියහැකිය.මන්ද කිසිදු වෙහෙසක් නැතිව යමක් ලැබීමට බලාපොරොත්තුවන්නෙකුට වඩා ඒ පිණිස දැඩිවෙහෙසක් ගන්නෙකුහට එය ඉෂ්ට කරගැනීමට පහසු අවස්ථා උදාවන බැවිනි.ප්රහතිපත්තිගරුක පුද්ගලයන්ගේ ආශ්රබය ලැබීම කල්යානණ මිත්රර සම්පත්තිය නම්වේ.මේ ලෝකය විවිධ හා විෂම බැවින් කල්යාපණ මිත්රග සම්පත්තිය සෑම පුද්ගලයාටම එකහා සමානව ලැබෙතැයි සිතියනොහැකිය.එබැවින් කල්යා්ණ මිත්රෑ සම්පත්තිය නොලැබිණැයි සිත විපිලිසරවීමට ඉඩ නොතබා තමන්ට හැකි අන්දමට හැකිතාක් වෙර යොදා කටයුතු කිරීමෙන් තමන්ගේ දැඩි අධිෂ්ඨානය අනුව අරමුණ නිසි පරිදි ඉටුකරගත හැකිය.ඒ උත්සාහය හා දැඩි අධිෂ්ඨානය පසුකාලයකදී ඒ පුද්ගලයාහට විශාල සම්පතක් වියහැකිය.තමන්ට එල්ල වන විශාල බාධක සමූහයක් සාර්ථකව මැඩපවත්වා ගනිමින් තමන්ගේ උත්සාහය සාර්ථක කරගැනීම පුද්ගල පෞරුෂ වර්ධනයට විශාල රුකුලකි.නිරුත්සාහකව යමක් ලබන පුද්ලයාගේත් දැඩි උත්සාහයෙන් එය ලබන පුද්ගලයාගෙත් විශාල වෙනසක් තිබේ.නිරුත්සාහකව යමක් ලබන පුද්ගලයාට වඩා දැඩි පරිශ්රාමයක් යොදා යමක් ලබන පුද්ගලයාගේ පෞරුෂ ශක්තිය අධිකය.සමාජ කටයුතුවලදී තමන්ගේ අභිප්රාොය සාර්ථක කරගැනීම පිණිස භාවිතා කිරීමට එබඳු පෞරුෂයක් තිබීම වාසිදායකය.ස්වයංක්රී යව ගඟක් ගලන දිශාවට පාවීයාමට වඩා ඊට ප්රපතිවිරුද්ධ දිශාවට දියත්කරවීම දුෂ්කරය.ලෝකයේ විඳීම් කේන්ර් කරගත් මිනිස් හැඟීම් ක්රිෞයාත්මක වන්නේ සාසව ක්රිමවේදය අනුව බව පැහැදිලිය.ඔවුන්ගේ සියළු බාහිර හා අභ්යමන්තර ක්රිරයාකාරකම් සැකසී ඇත්තේ ඊට අනුගතවය. මේ තත්වය මැද හිඳ ඒ තත්වයට අනුගත නොවී ඊට ප්රසතිවිරුද්ධ ලෙස ක්රි්යාකාරීම අභියෝගයකි.ඒ අභියෝගයට සාර්ථකව මුහුණදිය හැක්කේ අප්රැතිහත ධෛර්යකින් යුතුව ඕනෑම අභියෝගයකට මුහුණ දියහැකි ධෛර්ය සම්පන්න පුද්ගලයෙකුට පමණි.එබඳු හැකියාවක් ඇති පුද්ගලයින් නැතිව නොවේ.එබඳු හැකියා ඇති පුද්ගලයින් අන්යයයන්ට හඳුනාගැනීමේ අපහසුකමක් ඇත.මන්ද නූතන ලෝකය බහුලව පිරී ඇත්තේ ප්රයතිපත්තිගරුක අවංක පුද්ගලයින්ගෙන් නොව ඒ ස්වරූපය ව්යාෝජ ලෙස ආරූඪ කරගත් බොරුකාරයින්ගෙන් බව නුතන සමාජ ක්රි්යාකාරකම් දෙස විමසිලමත් වන විට පෙනී යන දෙයකි.සත්යබ ස්රූපයෙන් බොහෝවිට ප්රසදර්ශනය වන්නේ අසත්ය දේ නිසා සත්යතය කුමක්දැයි නිවැරදිව වටහාගැනීමට පවා අපහසු තත්වයක් නූතන මිනිස් චර්යාවල ගැබ්ව ඇත.එහිදී විඳීම අත්හැරීමට වඩා තව තවත් විඳීම නැමැති ක්රිූයාව විඳගැනීමට සුදුසු ක්ර්මවේද පිළිබඳ අවධානය යොමුවනු දක්නට ලැබේ.මේ තත්වය මධ්යනයේ මාර්ගඵල පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීම පවා අර්ථ විරහිත වූවකි.කාලානුක්රේමිකව මාර්ගඵල ප්රගතිවේධය අතුරුදහන්වන බව පැවසී ඇත්තේ මිනිස් චින්තනයේ ස්වභාවය කාලයට අනුව වෙනස්වන බැවින් මිස අකාලික ධර්මය කාලික වන නිසා නොවේ.

  12. ලෞකික නම් ලෝකය අයත් යන්නයි.ලෝකය යනු සාමාන්ය.යෙන් සම්මුතිගත දේවල්ය. සම්මුතියට අනුගතව කටයුතු කිරීම යනු ලෝකයේ මිනිසුන් විසින් හොඳ නරක ලෙස සම්මතකර ගෙන ඇති පරිදි හැසිරීමයි.ලෝකයේ හොඳ නරක යැයි සම්මතකර ගෙන ඇති පරිදි කටයුතු කිරීම හොඳ දෙයකි.නමුදු මේ සම්මුති වනාහී පරමාර්ථ සත්යග නොවේ.ඒ නිසා මිනිස් ආකල්පවලට අනුව වරින් වර මේ පිළිගැනීම්වල අගය වෙනස්වියහැකිය.එවිට පළමු හොඳ යැයි සම්මතව තිබූ දේ පසු කාලයකදී නරක යැයි සම්මත වියහැකිය.එසේම නරක යැයි සම්මතයේ තිබූ සේ පසුව හොඳ යැයි සම්මතයේ පැවතිය හැකිය.ලෝකය වරින්වර වෙනස්වීම යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ කාලීනව මානව අගයන් මෙසේ වෙනස්වීමට ලක්වීමය.ඊට වඩා ගැඹුරක් දැකීමට ඇතැම් ප්රකඥාවන්ත අයහට හැකියාවක් තිබේ.වරින්වර මෙසේ වෙනස්වීමට ලක්නොවී මේ ලොවතුළ සදාතනික ධර්මතාවයන් පැවතිය හැකිදැයි විමසුම් නුවණ යොමා කටයුතු කරන අය සිටිති.බුද්ධාදී උතුමන් මෙලොව පහළ වීමට පෙර පටන් ලෝකසම්මුතිය පැවතිනි.සිද්ධාර්ථ බෝසතුන් පළමුව සත්යද ගවේෂණය සඳහා ගියේ එකල සෘෂිවරුන් ලෙස ප්රසසිද්ධියට පත්ව සිටි ආලාමකාලාම උද්දකරාම පුත්ත යන තවුසන් වෙතටය.මේ තවුසන් අෂ්ටසමාපත්ති ලැබූ උසස් ගණයේ සෘෂිවරු ලෙස සැලකිනි.සිද්ධාර්ථ තවුසා විසින් බුද්ධත්වය අවබෝධය සඳහා භාවිතාකරන ලද විදර්ශනා භාවනාක්ර්මය සොයාගැනීමට පෙර ලෝකයේ පැවති උසස්ම අධ්යාාත්මක ගවේෂණ විධික්රකමය සේ සලකන ලද්දේ මේ අෂ්ටසමාපත්ති ලබා ගැනීමයි.අෂ්ටසමාපත්ති උපදවා සාමාන්යය මිනිසෙකු විසින් නොකළ හැකි වූ විවිධ සෘද්ධිවිධ ප්රාමතිහාර්ය පෑමට පවා මෙකල හැකියාව ලැබී තිබිණ.සිද්ධාර්ථ බෝසතුන් එකල බෙහෙවින් උසස් යැයි සම්මතව පැවති මෙකී අෂ්ට සමාපත්ති ලැබීමට යොමුවූයේ එමඟින් සත්යාූවබෝධය ලැබීමට හැකි යැයි උපකල්පනය කළ බැවිනි.ප්රිථම ධ්යා නයේ සිට අෂ්ටසමාපත්තිය දක්වා සියළු ධ්යාමනයන් ලෝක සම්මුතියට එකඟව පවතින බැවින් එමඟින් ලෝක සම්මුතිය අතික්ර මණය කළනොහැකිබව පසුව සිද්ධාර්ධ තවුසා විසින් වටහාගනු ලැබීය.කෙසේ වුවද ක්ෂිණිකව සිත එකඟ කිරීමේ හැකියාව ලෞකික ධ්යාසනතුළ ගැබ්ව ඇතිබව වටහාගත යුතුය.ලෝකසම්මුතියෙන් පරිබාහිර සත්යක සෙවීමට තරම් ප්රාඥාව දියුණුනොවූ පුද්ගලයන්හට ඒ තත්වයට පැමිණීම පිණිස අවශ්යහකරන මූලික පසුබිම සකස්කර ගැනීම සඳහා ලෞකික ධ්යා්න සමාපත්ති වලින් නොමඳ පිටිවහලක් සැලසේ. ලෞකික ධ්යාසන නම් විඳීමේ ශක්තිය සියුම් කිරීමයි.මේ විඳීමේ ශක්තිය සියුම් කිරීමේදී එය ප්රධධාන විඳීම් ස්ථර පහක් යටතට ගොනු කරනු ලැබේ.මේ ප්රනධාන ස්ථර පහ නම් චිතර්ක, විචාර, ප්රීීති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන්නයි. මින් ප්රී ති හා සුඛ යන්න සෘජුවම විඳීම් හා පවතින සම්බන්ධතාවය මතුපිටින්ද නිරූපණය වේ.විතර්ක, විචාර හා ඒකග්ගතා යන අංග සියුම් ලෙස බුද්ධිය හා සම්බන්ධ විඳීමේ හැකියාව මූර්තිමත් කෙරේ.මේවා ධ්යා නාංග වශයෙන් දක්වා ඇත. ලෞකික ධ්යා න ඉපිදවීම යනු මෙයයි. ලෞකික ධ්‍යාන මට්ටම ක්රයමයෙන් උසස් වෙත්ම මේ විඳීමේ හැකියාව ක්රනමානූකූලව සියුම් හා අවම කිරීමේ තත්වයකින් යුතුය.මේ අනුව ප්රෙථම ධ්යාමනයේදී විතර්ක, විචාර, ප්රීකති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ්යාේනාංග පහක් දැකගත හැකිය.දුතිය ධ්යාමනයේදී විතර්ක යන ධ්යාසනාංගය හැරදා ඒ විතර්ක විචාර ප්‍රීති සුඛ ඒකග්ගතා යන ධ්යාතනාංග සතර ගනු ලැබේ.මෙහිදී විතර්කය යන මනස ධ්යායනයට නංවන හැකියාව තවදුරටත් අනවශ්යු දෙයක් ලෙස සලකා ඇත.මන්ද පුරුදු පුහුණු කරන ලද මනස විසින් ස්වයංක්රී යව ධ්යායනයට සමවැදිය හැකියාව අත්පත් කරගනු ලබන බැවිනි.තෘතිය ධ්යාකන මට්ටමේදී විචාරයද සිතින් ඉවත්කරනු ලැබේ.මෙහිදී ප්ර ථම හා දුතිය ධ්යා න අවස්ථාවන්හි මනසේ තිබූ බුද්ධිමය හැකියාව සිතින් ඉවත්කර ඇතිබව වටහාගත හැකිය.මන්ද ලෞකික ධ්යාින වලට අවශ්යහවනුයේ බුද්ධිමය හැකියාව නොව විඳීමේ ශක්තිය බැවිනි.මේ විඳීමේ හැකියාව ඉතිරිවී ඇති සෙසු ධ්යාේනාංග වන ප්රීයති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන අංගවලදී දැකගත හැකිය.තෘතීය ධ්යාපනයේදී මනසේ ධ්යාලනංග ලෙස මේ අනුව ඉතිරිවනුයේ ප්රීසති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ්යා නාංග තුන පමණි. මෙය සෘජුවම විඳීමේ හැකියාව සියුම් කිරීමේ ප්ර්තිඵල බැව් පෙනී යයි.අභිධර්ම ක්ර්මයට සතර වෙනි ධ්යාකනය ඉපිදවීමේදී ප්රීයති යන ධ්යාරනාංගයද ඉවත්කර සුඛ හා ඒගග්ගතා යන ධ්යා‍නාංග දෙක ඇතිව එය උපදවනු ලැබේ.අභිධර්ම ක්රාමයට අනුව අවසාන රූපාවචර ධ්යා නය වන පස්වන ධ්යානනය ඉපිද වීමේදී සුඛය යන ධ්යාඅනාංගය ඉවත්කර ඒ වෙනුවට උපෙක්ෂාාව ගෙන උපෙක්ෂාය හා ඒකග්ගතා ඇති පස්වන ධ්යායනය දක්වා ඇත.මෙය අභිධර්ම ක්රාමයටය.නමුදු සූත්රාගන්ත ක්ර මයට අනුව මෙහි පස්වන ධ්යානන තලය සිව්වන ධ්යා්න තලයට සමානය.ලෞකික ධ්යාාන ඉපිදවීමේදී ඒ ධ්යා න සිතෙහි ඇතිවූ සියුම් නොසියුම් බව මත මෙසේ එකම ධ්යාලන මට්ටම අභිධර්ම ක්රාමයේදී පස්වන ධ්යාූනයක් දක්වා ඉහළට නංවා ඇත.නමුදු අභිධර්ම විවරණ ක්ර්මයේදී පස්වන රූපාවචර ධ්යාකන නමින් දක්වා ඇත්තේ සූත්රා න්ත ක්රලමයට අනුව සිව්වන රූපාවචර ධ්යාමනය බැව් සැලකිය යුතුය.මේ ක්රිූයාදාමය සූර්ය බලය උත්ත කාචයකට නාභිගත කරවා එමඟින් සූර්ය කිරණයක පුළුල් පරාසයක විහිද පැවති ශක්තිය එක ලක්ෂලයකට එක් කිරීමට සමානය.සූර්ය කිරණ පුළුල් පරාසයක විහිද තිබෙද්දී එමඟින් කිසිදු කාර්යයක් ඉටුකරගත නොහැකි නමුදු එය එක් ලක්ෂයයකට නාභිගත කළවිට එමඟින් යමක් දහනය කළහැකි මට්ටමකට ප්රඉබල කළහැකිය.අතින්රිි ය සංජානන හැකියාවද ඊට සමානය.එනම් ලෞකික ධ්යා්න මට්ටමේදී සිත තුළ ඇති විඳීමේ හැකියාව ප්රපධාන විඳීමේ ස්ථර පහක් තුළට ගොනුකිරීමේදී විහිද විසිර පවතින්නාවූ චිත්ත ශක්තිය ප්රකබල වේ.ලෞකික යනු ලෝක සම්මුතියට යටත් යන්නයි. මේවා අතින්රිප ය සංජානන හැකියාවට අයත් නමුදු ලෝක සම්මුති ව්ය වහාරයට සීමාවී පවති.ඊට හේතුව මෙහිදී ප්රපඥාව, බුද්ධිය වර්ධනය නොවන බැවිනි.ලෝක සම්මුති ව්ය වහාර ඉක්මවා කටයුතු කළ හැක්කේ ප්රකඥාව,බුද්ධිය ඉක්මවා කටයුතු කළහැකි හැකියාවක් ඇතිවිටකදී පමණි.ලෞකික ධ්යා නවල හා ලෝකෝත්තර ධ්යාතනවල ඇති ප්රතධානතම වෙනසද මෙයයි.එනම් ලෞකික ධ්යාකනවලදී විඳීමේ හැකියාව සියුම්කර ගැනීම අරමුණු කරන අතර ලෝකෝත්තර ධ්යාදනවලදී අරමුණු කරනුයේ නොවිඳීමේ හැකියාවයි. නොවිඳිමේ හැකියාව යනු විඳීමෙන් මිඳී කටයුතු කිරීමට දක්වන දක්ෂයතාවයයි.ලෞකික ධ්යාැනලදී විඳීමේ හැකියාව සියුම් කරනුයේ විඳීමේ හැකියාවෙන් මිදී කටයුතු කිරීමට එක්වරම නොහැකි නිසාය.පළමුවෙන් විඳීමේ අයහපත් පැතිකඩ අත්හැර කුසලගාමී පැත්ත වර්ධනය කිරීමට උපදෙස් ලබාදී ඇත්තේද මේ හේතුව නිසාය.මන්ද පුහුදුන් අයෙකුට එක්වර උසස් අයුරින් කල්පනා කළ නොහැකි බැවිනි.පළමුවෙන් සිතතුළ නැඟී ඇති ලාමක අකුසල සිතිවිලිවල බලපෑමෙන් මනස පිරිසිදු කළ යුතුය.ඒ සඳහා ලෞකික ධ්යාඇන උපදවා ගැනීම වැදගත්වේ.හුදෙක් ලෞකික ධ්යාළන වුවද සාසව ධර්ම වුවද එය පාපයට හා අකුසලයට වඩා උසස්ය. එමඟින් මනසෙහි පවතින විඳීමේ හැකියාවේ හොඳ අංශය වඩා ශක්තිමත් කෙරේ. මෙසේ හොඳ අංශය ශක්තිමත් කිරීමෙන් අනතුරුව අවශ්ය අයෙකුට තව දුරටත් ගුණධර්ම පෝෂණයෙහි නිරතවිය හැකිය.ලෝකයේ කවදත් සමථ භාවනාව පවතියි.බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි මෙන්ම අබුද්ධොත්පාද කාලයෙහිද සමථ භාවනාව පවතියි.මේ නිසා ලෞකික ධ්යාින ඉපිදවීමෙහි හැකියාව ඕනෑම කාලයක පවතියි.සිද්ධාර්ථ බෝධිසත්වදයන් වහන්සේද මේ නිසා ආලාරකාලාම හා උද්දකරාමපුත්ත ආදී ධ්යාසන සමවත් ඉපිදවූ මුනිවරයන්ගෙන් අෂ්ට සමාපත්තිඥාන දක්වා ලෞකික ධ්යාආන ඉපිදවීමේ හැකියාව ලබාගත්බව සඳහන්ය.මෙහි සඳහන් අෂ්ටසමාපත්ති යනු සතර වැදෑරුම් රූපාවචර ධ්යාැන හා සතර වැදෑරුම් අරූපාචර ධ්යා.න ලබාගැනීමයි.රූපාවචර ධ්යාෑන යනු කාමයන් අත්හැර දමා ඊට වඩා උසස් මානසික තලයකට ප්ර‍වේශවීමයි.කාම යනු භෞතික පදාර්ථ ඇසුරින් විඳීම ප්ර කාශයට පත්වීමයි.කාම ආශ්වාදය නම් රූප, සද්ද, ගන්ධ , රස, සපර්ශ හා ධම්ම යන ඉන්රිමන යන් ඇසුරින් ලබාගන්නා භෞතික වස්තුවල ආශ්වාදය විඳීමයි.මෙහිදී කාමරාගය නම් ස්පර්ශ ඉන්රිඅ යවන සමට අරමුණුවන වස්තූන් ඇසුරින් විඳීමේ ආශ්වාදය ලැබීමයි.කාමරාගය ඇතිවීම ෂඩ් ඉන්රි‍ හැයන්ටම පොදුය.මන්ද කාම වස්තු හෙවත් කාම ආශ්වාදය විඳීමට හේතුවන භෞතික වස්තුවක් ඇස, කණ, නාසය, දිව, සම හා මනස යන ෂඩ් ඉන්රිති යන්ට ගොදුරුවීමේදී එහි ආශ්වාදය එකී ෂඩ් ඉන්රිුවන යන්ටම ලැබේ.නමුදු මෙහිදී කාමරාගය සමට විශේෂකොට දක්වා තිබේ.මීට හේතුව කාමරාගයේ වර්ධනය සම යන ඉන්රින ය ආශ්රිිතව සිදුවන බැවිනි.මෛථුනය කාමරාගයේ සුවිශේෂී ලක්ෂේයයි.මෙය ශාරීරිකවූ චර්යාවකි.කාමරාගයෙහි උච්චතම අවස්ථාව මෛථුනය ලෙස දැක්විය හැකිය.මෛථුන හැසිරීමේ යෙදීමෙන් අනතුරුව තාවකාලිකව යටපත්ව යන කාමරාගය යළිඳු අවස්ථාවක මතුවේ.කාමරාගය සමනය කරගැනීම සඳහා මෛථුනයේ නිරතවීම පිපාසයට ලවණ ජලය පානය කරන්නාක් බඳුය. ලවණ ජලය පානය කිරීම නිසා පිපාසය වඩ වඩාත් උග්රජවන්නාක් මෙන් මෛථුන සේවනය නිසාම කාමරාගය වඩවඩාත් උත්සන්නවේ.ශීලයෙන් දුරුකිරීමට අපහසු මට්ටමට සිතෙහි මුල්බැස ගනියි. එවිට විදර්ශනාව වැඩීමට අපහසුනම් කළහැකි හොඳම දෙය සිත කාමරාගයෙන් ඉවතට ගැනීමයි. මේ සඳහා කිසියම් රූපී නිමිත්තක් ගෙන ඒ කෙරෙහි මනස යෙදවීම ප්රෙමාණවත්ය.කසිණ නමින් හැඳින්වෙනුයේද මෙසේ සිත පාලනයකිරීම පිණිස භාවිතා කරන රූපී නිමිත්තකි.භෞතික ද්ර්ව්යුයක් වුවද කසිණයේදී අරමුණු කරනුයේ එහි ද්රිව්යක රස විඳීම නොව එහි බාහිර නිමිත්ත අනුව අභ්යේන්තර ගතව ඇතිකරගන්නා කිසියම් සටහනකි.මේ සඳහා මූලික වශයෙන් කිහිප වාරයක් නෙතින් අදාළ කසිණ නිමිත්ත දෙස බලමින් එහි නිමිති සටහන අනුව අභ්යමන්තර සටහනක් සිතතුළ ඇතිකරගත යුතුය.මූලික කසිණාරම්මණය පරිකර්ම නිමිත්තයි.මෙම භාවනාව පරිකර්ම භාවනාවයි.අභ්යකන්තර ගතව සිතතුළ ඇතිවන නිමිති සටහන උද්ගහ නිමිත්තයි.මෙහිදීද ඒ භාවනාව පරිකර්ම භාවනාවයි. සිතතුළ ඇතිකරගත් අභ්යසන්තර නිමිත්ත ඔස්සේ සිත පිහිටුවාගෙන යළි වැඩිදුරටත් ඒ ඔස්සේ ඉතා දැඩිව සිත අරමුණ ග්රනහණය කරගෙන සිටින විට අතිපාරිශුද්ධ අලෝකයක් අභ්යසන්තර මානසික සටහන තුළින් මතුවේ.හෙවත් උද්ගහ නිමිත්ත පලාගෙන මතුවන්නාක් ලෙසට මෙය මතුවන බව දක්වා ඇත.එවිට මතුවන එම ආලෝකය පටිභාග නිමිත්තයි.එම භාවනාවට උපචාර භාවනාව යැයි කියනු ලැබේ.මෙසේ උපචාර භාවනාවෙන් පටිභාග නිමිත්ත වඩනවිට කාමචඡන්දාදී පංච නීවරණ ධර්ම මැඩපවත්වාගෙන විතර්ක, විචාර, ප්රීදති, සුඛ, ඒකග්ගතා යන අංග පසකින් සමන්විත වූ ප්රවථම ලෞකික රූපාවචර ධ්යාටන චිත්තය උපදියි.කාමආශ්වාදය ලබන සිතකට වඩා මේ ප්රිථම ධ්යාරන සිත සියුම්ය.නමුදු කාම ආශ්වාදය නම් භෞතික ද්රිව්යානත්මක අරමුණු විඳීමතුළින් ලබන ආශ්වාදය වන අතර රූපාවචර සිත නම් භෞතික ද්ර ව්යය ඇසුරු කර ඊට අනුරූපීව මනසෙහි ඇඳ ගත් රූපී සටහනක් පිළිබඳ සියුම් විඳීමේ සිතයි.කාම ආශ්වාදය හා රූප ආශ්වාදය අතර වෙනස නම් කාම ආශ්වාදයෙහි සෘජුවම බාහිර වස්තු ඇසුරුකර ලබන විඳීම ගැබ්ව තිබීම හා රූප ආශ්වාදයෙහි ගැබ්වනුයේ මනසට අරමුණුවන සටහන පිළිබඳ ලබන විඳීම වීමයි.මේ විඳීම මඟින් නිරූපණය වනුයේ සම්මුතියයි.එහි ලෝක සම්මත ස්වරූපය එලෙසම අන්තර්ගතය.කිසිදු ප්ර ශ්න කිරීමක් හෝ විචාර පූර්වකව බැලීමක් නැතිව ලෝක ව්යලවහාරය එසේම ලෞකික ධ්යාවනවලද අන්තර්ගතය.මේ නිසා ලෞකික ධ්යාබනසිත මඟින් ලෝකෝත්තර විෂය අරමුණ කළ නොහැකිය.ලෝකෝත්තර විෂය අරමුණ කළ හැක්කේ ලෝක ව්ය වහාර ඉක්මවා ප්ර ඥාවෙන් දැකිය හැකි තත්වයකට මනස පත්කරවාගත් අවස්ථාවකය.ඒ අවස්ථාව වුවද නිරායාසයෙන් ඇතිවන්නක් නොවේ.මහත් වැර වෑයමක් දරා අත්පත් කරගත යුතුවූ අවබෝධයකි.මාර්ගඵල අවබෝධය නම් මෙයයි.මාර්ගඵල අවබෝධයට බැහැරව කෙතෙක් ඉහළ සමාධි ලැබූවද ඒ සියල්ල තාවකාලික සිත පුහුණු කිරීම් පමණකි. ප්ර ථම ධ්යසන සමාපත්ති සිතේ ඇති නොයෙක් දෝෂ සහිත බව බුද්ධියෙන් වටහාගත් පසුව ඒ කෙරෙහි ආශා රහිත වියහැකිය.එවිට මෙතෙක් සිතේ පැවති ප්රවධාන රූපී විඳීම් පහ වන විතර්ක, විචාර, ප්රීඑති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ්යාවනාංගවලින් විතර්කය අත්හැර දැමීමට පෙළඹේ.මන්ද මෙහි කැළඹීම් හා විඳීම් ස්වභාවය අන්තර්ගත බැවිනි.මනසෙහි ඇති ධ්යා්න සටහන සමඟ සිතේ තිබෙන විතර්කය යන ප්රයධාන රූපී වීඳීම සිතෙන් ඉවත් කරදැමීමත් සමඟ රූපාවචර ද්විතීය ධ්යාවනය උපදියි. මෙහිදී සිතින් ඉවත්කර දැමෙන විතර්ක ධ්යා නාංගය සැබවින්ම බුද්ධියට හා ප්ර‍ඥාවට සබඳතාවක් ඇතිබවක් පෙනී යයි.බුද්ධියට හා ප්ර්ඥාවට සම්බන්ධතා දක්වන චෛතසික වන විතර්ක හා විචාරය යන දෙකෙන් විතර්කය ධ්යාතන අරමුණට නංවන බැවින් එය වඩා ඕලාරික යැයි සැලකිය හැකිය.ඒ අනුව ධ්යා‍න අරමුණේ හැසිරීම නම් වූ විචාරය සිත අරමුණ වෙත ඇදගන්නා ශක්තියවූ විතර්කයට වඩා සියුම් බැව් සැලකිය හැකිය.එසේම ධ්යාරනය වඩා ප්ර්ගුණවත්ම අරමුණ වෙත නිරායාසයෙන්ම සිත බැඳී යන නිසා යළි අමුතුවෙන් අරමුණට නැඟීමේ අවශ්යාතාවයක් මතු නොවන නිසා විතර්කය අනවශ්යා ධ්යාුනාංගයක් බවටද පත්වේ.මේ හේතු දෙකම නිසා ද්විතීය ධ්‍යානයේදී විතර්කය ඉවත් වී විචාර, ප්රීීති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ්යාවනාංග පමණක් ඉතිරිවේ.ලෝකෝත්තර මාර්ග සිත්උපද වීමේදී සිතේ විඳීම ඉවත්කරහැරීමට පියවර ගන්නා අතර ලෞකික ධ්යාාන සිත්වලදී විඳීම සියුම්කර ගැනීමට පියවර ගන්නාබව දක්නට ලැබේ.විතර්කය යම්කිසි ප්ර ස්තුත දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් අතර සැසඳීමක් සිදුකිරීම සඳහා භාවිතාවන චිත්ත ගති ලක්ෂණයකි.මෙහිදී සිතේ කැළඹීම අධිකය. නමුදු විචාරය නම් ලබාගත් අරමුණ වුවද වඩාත් පිරිසිඳ බැලීමය.මෙයද විචාරපූර්වක සිතක් බැවින් බුද්ධිමය ගුණය අන්තර්ගතය.එසේවුවද එහිදී සලසා බැලෙනුයේ ප්රාස්තුත කීපයක් පිළිබඳ නොව තමන් ගත් අරමුණ පිළිබඳව බැවින් විතර්කයට වඩා විචාරයෙහි කැළඹිලි ස්වභාවය අඩුය.ඒ නිසාම ද්විතීය ධ්යාමන සිතට වුවද විචාරය යන ධ්යාිනාංගය ගෙනයාහැකි මට්ටමක් ඇත.තෘතීය ධ්යාළනයට පත්වීමේදී තව ඕලාරික ධ්යායනාංගයක් අත්හරිනු ලැබේ.එනම් විචාරයයි.විචාරය සෙසු චෛතසික වලට වඩා ඕලාරිකය.මන්ද එහි අරමුණෙහි එල්ඹී සීටීමක් වෙනුවට ඇත්තේ අරමුණ පිලිබඳ පිරිසිඳ ගැනීමට සිදුකර උත්සාහයකි.මීට සාපේක්ෂකව ප්රීවති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ්යා්නාංගවල විඳීමේ ගුණය අධිකය.නමුදු ප්රනඥා ගුණය අධික විචාරයේ එම ගුණය ලෞකික ධ්යාසන පැවැත්මට බාධාවක් ලෙස සලකා ඇත.මන්ද ලෞකික ධ්යාවනවලදී සිදුවනුයේ විඳීම අත්හැරීමක් නොව විඳීම සියුම්බවට පැමිණවීමක් වන නිසාය.මේ අනුව තෘතීය ධ්යාුනයේදී සිතේඇත්තේ පීතී, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ්යා්නාංග පමණකි.මෙහිදී සිතේ උපරීම විඳීමේ ස්වභාවයෙහි සියුම් බවක් ගැබ්වේ.සිත කැළඹීමට පත්වන කිසිදු චිත්තගති ස්වභාවක් මෙහි නැත.එබැවින් නොසෙල්වන අඛණ්ඩ චිත්ත පරම්පරාවක් තෘතීය ධ්යා්නයෙහි අන්තර්ගත වේ.පීති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ්යාතනාංග සැලකූවිට මෙහිද පීතිය යන ධ්යාතනාංගය මනෝකායික කැළඹිලි ස්වභාවය ළංවන අවස්ථාවක් ලෙස සැලකිය හැකිය.එම නිසා පීතිය අත්හැර දැමීමෙන් මීට වඩා සිත ශාන්තබවට පත්කරගත හැකිය.ඒ අනුව පීතිය අත්හැර දමා ඒ වෙනුවට උපේක්ෂාය, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන සිව්වෙනි ලෞකික ධ්යාවනය ලබාගත හැකිය.එහි උපේක්ෂාාවෙහි ඇත්තේ මධ්යුස්ථ වේදනාවයි.එනම් මැදහත් වේදනා විඳීමයි.මෙය සිතේ ඉතා සියුම් විඳීමේ අවස්ථාවකි.උපෙක්ෂාථව සියුම්ය.එසේම ඒකග්ගතාව සියුම්ය.මේ දෙක අතර සුඛය තරමකට ඕලාරිකය.මන්ද එහිද කැළඹිලි සහගත බවක් විද්යුමාන බැවිනි.මේ නිසා සුඛය අත්හැර දැමීමෙන් සිත තව දුරටත් ඉහළ ලෞකික සමාධි මට්ටමක් දක්වා උසස් කළහැකිය.එනම් මෙහිදී සුඛය හැරදා උපෙක්ෂාව හා ඒකග්ගතා යන අංග දෙකින් පමණක් සමන්විත පංචම ධ්යාේන උපදවාගත හැකිය.මේ රූපාවචර ධ්යාකනයන්හි අවසාන ධ්යාකන අවස්ථාවයි.මෙහි ධ්යාාන දක්වා ඇත්තේ අභිධර්ම ක්රධමයටය. සූත්රා්න්ත ක්රගමයට අනුව මෙහි පංචම ධ්යාථන අවස්ථාව චතුත්ථිව ධ්යාතන අවස්ථාව ලෙසට සලකා ඇත. මෙහි උපෙක්ෂාරව මනෝකායික ඉහිල්වීමක් ලබාදෙන බැවින් සුඛස්ථානයෙහිලාම සැලකිය යුතුබව මෙහිදී පෙන්වා දී ඇත.මන්ද විඳීම සියුම්වීම සිතට විශාල සැනසීමක් ගෙන දෙන්නක් වන නිසාය. ඉහත සඳහන් කළ පරිදි රූපාවචර ධ්යාවන සිත් පස උපදවා ගත්විටකදී ඊට විපාක වශයෙන් ප්රාතිසන්ධිද භවාංග හා චුති වශයෙන් ලැබෙන සිත විපාක සිත්වේ.මින් අදහස්වනුයේ තමන් උපදවන රූපාවචර ධ්යාරනයට සසැඳෙන පරිදි විපාක වශයෙන් මේ සිත තුන උරුම වන බවයි.ප්රදතිසන්ධිර සිත ඊළඟ භවය තුළ උපතලබාදීමට සමත්වේ.එසේම එම භවයතුළ අරමුණුනොගෙන සිටින අවස්ථාවන්හි භවාංග සිත උපදියි.එම භවයේ අවසාන වශයෙන් චුති සිත උපදියි.යම්කිසි ධ්යාධනයක් පරිත්ත වශයෙන් වැඩීම යනු ධ්යා්නය ලැබූ මාත්රතයයි.මෙහිදී ඒ ධ්යාභනය යළියළිත් උපදවමින් වසඟ නොකෙරේ.ප්රතථම ධ්යා.න සිත පරිත්ත වශයෙන් වැඩූ විටදී ඊට විපාක වශයෙන් බ්රකහ්ම පාරිසජ්ජ නම් බ්රනහ්ම ලෝකයේ උපදියි.මේ ධ්යා නය මධ්යයම ලෙස වැඩුයේ නම් බ්රවහ්ම පුරෝහිත බ්රිහ්ම ලෝකයේ උපදියි. එයම ප්රිණීත ලෙස වැඩුයේ නම් මහා බ්රැහ්ම නම් බ්ර හ්ම ලෝකයේ උපත ලබයි.ද්විතීය හා තෘතීය ධ්යා්න පරිත්ත ලෙස වැඩුයේ නම් පරිත්තාභ නම් බඹ ලොවද,මධ්ය ම සේ වැඩුයේ නම් අප්පමාණාභ නම් බඹ ලොවද,ප්රතණීත ලෙස වැඩුයේ නම් ආභස්සර නම් බඹ ලොවද උපදියි.මේ දුතිය ධ්යාවන භූමිය. චතුත්ථිඩ ධ්යා්නය පරිත්ත වශයෙන් වැඩුයේ නම් පරිත්ත සුභ නම් බඹ ලොවද,මධ්ය ම ලෙස වැඩුයේ නම් අප්පමාණ සුභ නම් බඹ ලොවද,ප්ර ණීත ලෙස වැඩුයේ නම් සුභකිණ්හ නම් බඹ ලොවද උපදියි. මේ තතිය ධ්යාභන භූමිය. පංචම ධ්යා්නය වැඩුයේ නම් වෙහප්ඵලයෙහිද,එයම සිත නැති කරන ලෙස වැඩුයේ නම් අසඤ්ඤසත්තයෙහිද,අනාගාමී මාර්ගඵල ලාභී වූ විට ශුද්ධාවාසයන්හිද උපත ලබයි. මේ චතුත්ථිී ධ්යාඤන භූමිය.මේ සියළු තැන්වලදී ප්රිටිසන්ධිි,භවාංග හා චුති යන චිත්තයන් සමාන වේ. රූප ආශ්වාදය කාම ආශ්වාදය තරම් රළු හා පිළිකුල් සහගත නොවූවත් එහිද එක්තරා රළු ස්වභාවයක් විද්ය මානය.එබැවින් සිතේ විඳීම සියුම් කිරීමට යොමුවූ ඇතැම් යෝගාවචරයෝ රූප ආශ්රකයෙන් සිතතුළ ඇතිකරගත් කසිණ නිමිත්ත අරමුණුකොට උපදවාගත් රූපාවචර ධ්යානන සුළු හේතු නිසා නැතිව යාමට ඉඩ ඇති බැවින් ඒ කෙරෙහි කළකිරීමට පත් වෙති.මන්ද රූප නිමිති විවිධ වෙනස්වීම්වලට සිතේ ඇතිකරගත් රූප සටහන හේතුවන බව සැලකීමෙනි. මේ නිසා රූප ඇසුරු කොට උපදවාගත් රූප සටහන වඩාත් සියුම් කිරීමේ කාර්යයට එළඹෙති.මෙම රූප සටහන කෙරේ ඇතිවූ විඳීම සියුම් කිරීමේ අරමුණ මෙහිදී මුලිකව සලකා ඇත.එහිදී කසිණ අරමුණ අරමුණු කොට සිතතුළ ඇතිකරගත් සටහන හැකිතාක් පුළුල්කරනු ලැබේ. මේ සඳහා ආකාස කසිණය හැර සෙසු නව කසිණ අතරින් එක් කසිණයක් භාවිතා කළහැකිය.කසිණය තමන්ට හැකි තරම් පුළුල් ප්රණදේශයක් පුරා පතුරුවා හරිනු ලබයි.අනතුරුව සිත පුරා කසිණ නිමිත්ත පැතිරී යයි.ඉන් අනතුරුව ඒ පැතිරී ගිය කසිණ අරමුණ මෙනෙහි නොකර අත්හැර දමනු ලබයි.මෙය මෙනෙහි නොකරනවිට එහි ආකාශ මාත්රරය පැනවෙයි.සැබවින්ම මෙහිදී ආකාස මාත්ර්යෙන් අරමුණු වන්නේ හිස්බව ලෙසට සලකා ගත හැකිය.මුල්වරට රූප අරමුණ කිරීම නතරවී සිතේ ස්වභාවය අරමුණු වන්නේ මෙහිදීය. මෙහිදී අනන්තවූ ආකාසය හෝ ආකාස යැයි කසිණය අත්හළ විට මනසට දැනන හිස්බව අරමුණු කෙරේ.එහිදී තව දුරටත් නීවරණ සංසිඳී ආකසානඤ්චායතනය උපදියි.මෙය පළමුවන අරූපාවචර ධ්යාෙන චිත්තයයි.අරූප ධ්යානනයෙහි ඇති සුවිශේෂී ලක්ෂණය නම් මුල්වරට බාහිර නිමිති අත්හැරදා සිය විඤ්ඤාණයම අරමුණු කිරීමට යෝගාවචරයාගේ සිත නැඹුරුවීමයි.ආකාසනඤ්චායතන සිත මනාව හුරු පුරුදු කරගත් පසුව සිත තවත් ඉහළ මට්ටමට ගැනීම පිණිස වෑයම්කළ යුතුය.එහිදී සිත තුළ ඇති අරමුණු විඳීමේ ස්වභාවය තවත් සියුම් කළහැකිය. ආකාසනඤ්චායතන සිත වෙනස්වීමේ ලක්ෂණ උරුමකර ඇති බව සලකා ඊළඟ අරූපාවචර ධ්යා නය ඉපිදවීම පිණිස නැඹුරුවේ.සිත තුළ ඇති විඳීමේ ශක්තිය තවදුරටත් සියුම් කිරීම පිණිස උපදවූ ආකාසනඤ්චායතනය අනන්තය තෙක්ම පතුරුවා හැරිය හැකිය.එහිදී විඤ්ඤාණං හෝ අනන්තං විඤ්ඤාණං හෝ ලෙස මෙනෙහිකර සිතට අරමුණුවන විඤ්ඤාණ නිමිත්ත සියුම් කළයුතුය.මෙහිදී තමාගේ මනසේ ගතිලක්ෂණ ඒ මනසින්ම අරමුණු කෙරේ.සැබවින්ම මෙහිදී සිදුකරනුයේ මානසික ලක්ෂණ සියුම් කිරීමයි.මේ අයුරින් මනස සියුම් කිරීමේදී යම් අවස්ථාවකදී විඤ්ඤාණඤ්චායතන දෙවන අරූපාවචර ධ්යා්න සිත උපදියි.තමා තුළ ඇති අති සියුම් මනෝ විඤ්ඤාණ ධාතුව මෙහිදී භාවනානුයෝගියාට අරමුණු වේ.එසේම විඳීම සියුම් වේ.මනස වඩ වඩාත් සියුම් හා සැහැල්ලුවට පත්වේ. විඤ්ඤාණඤ්චායතනය මනාව පුරුදුවූ විට ඊට වඩා මානසික සියුම් බවකට මනස පත්කළහැකි යැයි භාවනානුයෝගියා වටහාගනියි.එම සියුම්බව ලබාගැනීම පිණිස තවදුරටත් භාවනා කළයුතුය.විඤ්ඤාණඤ්චායතනය උපදවාගැනීමේදී අභාවයට ගිය ආකාසනඤ්චායතන ධ්යාවන සිත පිළිබඳ අවධානය යොමුකිරීමෙන් තවදුරටත් මනස සියුම් බවට පත්කළහැකිය.එම අභාව මාත්රිය අරමුණුකොට කිසිවක් නැත යන අදහස ගෙන නත්ථිම කිඤ්චි යනුවෙන් භාවනා කළයුතුවේ.මෙහි ආකිඤ්චඤ්ඤ ශබ්දයෙන් යමක අභාව මාත්රමය සලකා තිබේ.මේ දක්වා සිතට අරමුණු කලේ සිතේ විඳීමේ හැකියාවයි.පළමුවරට සිත විඳීම් ලක්ෂණයෙන් ඉවතට ගෙන තිබේ.විඳීම් ලක්ෂණයෙන් ඉවතට ගත්සිතට අරමුණු වශයෙන් ලබාදී ඇත්තේ විඳීමට අරමුණු කරගන්නා ලද මනසේ බුද්ධිමය පැතිකඩකි.නත්ථි කිඤ්චි හෙවත් කිසිවක් නැතැයි භාවනා කිරීමේදී විඤ්ඤාණයෙහි පවතින බුද්ධිමය ලක්ෂණ විචාරපූර්වකව දැකගැනීමට හැකියාව ලැබේ. මේ භාවනාව මනාව පුරුදුකිරීමෙන් යම්විටෙක ආකිඤ්චඤ්ඤායතන තෙවන අරූපාවචර ධ්යාමනය උපදියි.මෙහිදී විචාරපූර්වකවීමේදී නැතැයි කියා දැනගනු ලබන්නේ දැනෙන ලක්ෂණ ඇති බැවින් බව වටහාගනියි.මේ අනුව නත්ථිූ කිඤ්චි හෙවත් කිසිවක් නැතැයි භාවනා කර උපදවාගත් තෙවන අරූපාවචර ධ්යානනයවූ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය වුවද අවසාන පියවර නොවන බව අවබෝධවේ.ඉන් පසුව කිසිවක් නැතැයි මෙන්ම කිසිවක් නැතැයි දැනගන්නා සිතද පවතින බැවින් ඇත්තේද නැත නැත්තේද නැත යයි ඒකාන්තව කිව නොහැකි නිෂ්ඨාවක් කරා මනස පමුණුවයි.ඕලාරික අයුරින් සංඥාව නැතිවුවද සූක්ෂිම වශයෙන් සංඥාව පවතින බැවින් එම සූක්ෂගම සංඥාව අරමුණුකරගනිමින් අන්තමෙතං පණීතමෙතං යැයි භාවනා කර්මස්ථාන වශයෙන් සලකා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය තවත් සියුම් කිරීමට පෙළඹෙයි.ඇති නැතිබව දැනගන්නේ සියුම් සංඥාවක් පවතින බැවින් යැයි අරමුණට නඟා ඒ සංඥාවෙහි සියුම් මාත්රැය අරමුණුකරත්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය නමැති සිව්වන අරූපාවචර ධ්යාිනය උපදියි.මෙය නම් අවසාන ලෞකික ධ්යාසනයයි.අෂ්ට සමාප්තිය උපදවීම ලෙස සාමාන්ය‍ ව්යමවහාරයේ දැක්වෙනුයේ මේ අවසාන මෙන්ම අරූපාවචාර සිව්වන ධ්යා නය ඉපිදවීමයි. අරූපාවාචර ධ්යාකන විපාක වශයෙන් උරුමවන ප්රසතිසන්ධිඅ, භවාංග හා චුති සිත් වශයෙන් සමාන වේ. පළමු අරූපාවචර ධ්යාවනයවූ ආකාසනඤ්චායතන සිතට විපාක වශයෙන් කල්ප විසි දහසකට ආයු ඇති ආකාසනඤ්චායතන නම් අරූපී බ්රසහ්ම ලෝකයේ උපදියි.මෙලෙස දෙවන අරූපාවචර ධ්යාානය වූ විඤ්ඤාණඤ්චායතන සිතට විපාක ලෙස කල්ප සතළිස් දහසකට ආයු ඇති ආකාසනඤ්චායතන නම් අරූප බ්රයහ්ම ලෝකයේ උපදියි.මෙසේම තෙවන අරූපාවචර ධ්යාසනයවූ ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සිතට විපාක වශයෙන් කල්ප සැට දහසකට ආයු ඇති ආකිඤ්චඤ්ඤායතන අරූපී බ්රාහ්ම ලෝකයේ උපදියි.මේ අයුරින්ම සිව්වන අරූපාවචර ධ්යා නයවූ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය සිතට විපාක ලෙස කල්ප සූවාසූ දහසකට ආයු ඇති නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන නම් අරූප බ්රාහ්ම ලෝකයේ උපදියි.අරූපී බ්ර හ්ම ලෝක වනාහී හුදෙක් සිතට පමණක් අරමුණු වශයෙන් දැනගත හැකි ඒවාවේ. ඒවා පිහිටි තල හෝ පිහිටි ස්ථාන ආදිය භෞතික හෝ රූපී මිණුම් දඬුමඟින් දැනගත නොහැකිය. අරූපී බ්ර හ්ම ලෝක මානසික මට්ටම් නියෝජනය කරනබව සැලකිය හැකිය.එබැවින් එම බ්රබහ්ම ලෝක පිහිටි ස්ථාන භෞතිකව හෝ රූපී අයුරින් සොයා බලනවාට වඩා අදාළ ක්රඑමවේද නිසිලෙස පිළිපැදීම මඟින් තහවුරුකරගැනීමට වෑයම් කිරීම යෝග්යතබව පෙනේ.එසේම රූපී බ්රවහ්ම ලෝක හා ඒවායේ ආයු ප්රරමාණය සාමාන්යී කාමාවචර ලෝකයන්ට වඩා ඉතා අධිකබව පැහැදිලිව පෙනී යයි. ඊට හේතුව කාමාවචර ලෝකයන්හි අරමුණු කරගනුයේ ඕලාරික භෞතික පදාර්ථ වන අතර ඒවා ඉතා ක්ෂතණිකව වෙනස්වීමට ලක්වේ.සදෙව් ලෝකද අයත්වනුයේ කාමාවචර ලෝකවලටය.ඒවා වල වුවද ඇත්තේ ඉතා සූක්ෂවම වශයෙන් ඇති භෞතික පදාර්ථය.භෞතික පදාර්ථවල මූලික තැනුම් ඒකක ලෙස බුදුදහමේ සඳහන්වන ශුද්ධ අෂ්ටක මෙන්ම සතර මහා භූත රූප හැඩය අති සියුම්ය.ඒ නිසා ඒවා විවිධ මට්ටම්වලින් දක්නට ලැබේ.කාමලෝකවල විද්යහමාන භෞතික පදාර්ථවල හැඩය රළු බැවින් ඒවා පහසුවෙන් මිනිස් ඉන්රිමෙන්යන්ට ගෝචර වේ.මේ නිසා ඉන්රිබැව යාරම්මණ ලෙස භෞතික පදාර්ථ ඇසුරෙන් වින්දනයක් ලැබීමට මිනිසුන් යොමුවී සිටිනබව පෙනී යයි. කාමභවයට අයත්වුවද සදේව ලෝකයන්හි භෞතික පදාර්ථවල සැකැස්ම මිනිස් ලොව විද්යයමාන ස්වරූපයට වඩා සියුම්ය.මේ හේතුව නිසා එබඳු සියුම් සැකැස්මක් ඇති භෞතික පදාර්ථ සාමාන්යා මිනිස් ඉන්රිම් යන්ට ගෝචර නොවේ.නමුදු සදේව ලෝකවාසී සත්වියන්හට මෙබඳු සියුම් භෞතකික පදාර්ථවලින් සමන්විතදේ ඔවුන්ගේ අති සියුම් ඉන්රිනොවේයන්ට අරමුණුකරගත හැකිය.මීටත් වඩා රූපාවචාර මට්ටමේදී අරමුණුකළ හැකි ස්වරූපය සියුම්ය.රූපාවචර තලයේදී භෞතික පදාර්ථ වෙනුවට ඒ භෞතික පදාර්ථ ඇසුරුකොට සිතින් නිර්මිත රූපී පදාර්ථ ඉන්රිුම්යයන්ට අරමුණුවේ.මෙහිදී මනෝඉන්රිර යට ප්රිමුථස්ථානය හිමිවේ.රූපී ලෝකවාසී සත්වදයින් බ්රුහ්මයින්ය.බ්රරහ්මයින්ගේ පැවැත්ම සඳහා අවශ්ය් ප්රිත්යර ඉතා සියුම්ය.මෙය භෞතික පදාර්ථමය ස්වරූපය ඉක්මවා ඇත.එනම් මානසික අවශ්යහතාවයන් පමණක් සම්පූර්ණවීම බ්ර හ්ම කායික සත්වූයන්ට පැවැත්ම සඳහා ප්රකමාණවත්ය.තමා මෙන්ම සෙසු බ්රබහ්මයින්ට මෛත්රිඉය වඩා ඒ මෛත්රියය ආහාර කොට පැවැත්ම සකසාගත හැකි තරම් මනෝඉන්රිා ය මෙහි ප්රටධානය.රූපී යැයි හැඳින්වුවද මෙහි කිසිදු භෞතික ස්වරූපයක් නැතිබැවින් එහි ක්ෂමණික වෙනස්වීම අවිද්යවමානය.වෙනස්වීම පැණෙන නමුදු ඒ වෙනස්වීම සඳහා ඉතා දිගුකාලයක් වැයවේ.මේ හේතුව නිසා බ්රාහ්ම කායික සත්ව යන්ට බොහෝ ආයුෂ ඇත.මීට සාපේක්ෂයකව මිනිස් හා දේව සත්වවයින්ට නිතරම සිය පැවැත්ම සඳහා භෞතික පදාර්ථ මත යැපීමට සිදුවන බැවින් වෙනස් වීම වේගවත්ය.භෞතික පදාර්ථවල සැකැස්ව මනුෂ්යද ලොවට වඩා සියුම් වන බැවින් සදේවලෝක වල වෙනස්වීමේ ක්රිෞයාවලිය මනුෂ්යස ලෝකයට සාපේක්ෂ කව අඩුය.බ්රිහ්ම ලෝකවලදී අනුපිළිවෙල අනුව වඩ වඩා ඉහළ තලවල වෙනස්වීම පහළ තලවලට වඩා අඩුය.මන්ද මානසික පැවැත්මේ වුවද සියුම්බව පහළ තලවලට වඩා ඉහල තලවල වැඩි බැවිනි.මානසික පැවැත්ම පිළිබඳ ක්රුමික ගැඹුරුවූ චිත්ත අභ්යාතසයක් ලෞකික ධ්යාාන සමාප්පත්ති ඉපිදවීමේදී අත්පත්වේ.මන්ද කාම සංඥා විඳීමෙන් රළුව ඇති ඉන්රී් ල ය සංජානන ඊට වඩා ඉහළ තලයකට යොමුකරවීමට මූලික අත්තිවාරම දැමෙනුයේ ලෞකික ධ්යාින හරහා වන බැවිනි.ප්රඊථම ධ්යාකනයේ සිට අනුක්රැමයෙන් අෂ්ටසමාපත්ති දක්වා විඳීම සියුම් කිරීමෙන් සංඥාව පිළිබඳ භාවනානුයෝගියාට හොඳ අවබෝධයක් ලැබේ.රූපාවචර ධ්යාසන වල සිට මිස අරූපාවචර ධ්යාාන උපදවා එය විදර්ශනාවට නැඟීමට අති සූක්ෂ.ම ප්රයඥාවක් ඇත්තෙකුට මිස වෙනත් කිසිවෙකුට හැකියාවක් නැතිබව දැක්වේ.බොහෝවිට බෝධිසත්ව‍යන්වහන්සේලාහට චතුරාර්ය්මිස සත්යාෙවබෝධය ලබාගත හැකිවනුයේ අෂ්ටසමාපත්ති උපදවා එය විදර්ශනාවට නැඟීමට දක්වන දක්ෂාතාව මතබව පැවසේ.මන්ද අරූපාවචර ධ්යා නවලදී සංඥාව පවතිනුයේ ඉතා දුබල ලෙස බැවින් එය යම්කිසි කාර්යයක් සිදුකිරීම සඳහා ප්රාමාණවත් අයුරින් මෙහෙයවාගැනීමේ අසීරුතාවක් ඇතිවීම ස්වභාවිකය.මේ හේතුව නිසා ලෞකික ධ්යාඅන පාදක කරගෙන පසුව විදර්ශනා භාවනාවට එළඹෙන පුද්ගලයින් විසින් රූපාවචර ධ්යායන මට්ටම්වලදී එය විදර්ශනාවට නැඟීමට යුහුසුළු වන බවක් පෙනෙන්නට තිබේ.විශේෂයෙන්ම අභිධර්මක්රාමයට නම් පංචම ධ්යාමනයේදී සූත්රානන්ත ක්රසමයට නම් රූපාවචර සිව්වන ධ්යා න මට්ටමේදී බොහෝවිට විදර්ශනාවට නැඟීම සිදුකරනු දැකිය හැකිය. මන්ද යත් එම ධ්‍යාන මට්ටමේදී ධ්යාටනාංග ලෙස උපෙක්ෂාටව හා එකග්ගතා ඇති බැවින් පහසුවෙන් සිතේ සමාධිය රැකගෙන ප්ර්ඥාව උපදවාගත හැකි බැවිනි. උදාවූ තත්වය හමුවේ පෙරකාලයේදී එකම සංඝ සමාජයක් ලෙස පර්යාප්තිය,ප්රාතිපත්තිය හා ප්රතතිවේධය යන ත්රිීවිධ සසුන කෙරෙහිම එකහා සමානව අවධානය දැක්වූ පිළිවෙත වෙනුවට ඒ එක් එක් අංගය කෙරෙහි විශේෂත්වයක් දක්වන ලද විවිධ ගුරුකුළවලට සංඝ සමාජය සංවිධානයවී පරිවර්තනය වන්නට විය.මෙය යුගයෙහි අවශ්යලතාව අනුව ඇතිවූ ක්රඒමික පරිවර්තනයක් විනා එක් පුද්ගලයෙකුගේ හෝ යම් කණ්ඩායමක අවශ්ය්තාව මත සිදුවූ දෙයක් නොවේ.මේ සංඝ සමාජය තුළම එක් එක් ගුරුකුල වල විවිධ විශේෂතා ඉස්මතුවන්නටවූ අතර ඇතැම් ගුරුකුල ජනතා ප්රජසාදය බහුලව අත්පත් කරගනිමින් ක්රිායාකරන්නට විය.මේ හේතුව මත ඉතිහාසයේ එක් අවස්ථාවක වඩා ප්රයමුඛ පර්යාප්තියද එසේ නැතිනම් ප්රකතිපත්තියදැයි යන මත ගැටුමක් පවා ඇතිවූ බව වාර්තාවී ඇත. එහිදී ප්රිතිපත්තිය නියෝජනය කළ ගුරුකුලය පරදවා පර්යාප්තිය නියෝජනය කළ ගුරුකුලය ජය අත්පත් කරගැනීමද මේ යුගයේ සිදුවූ සමාජ ආකල්ප පරිවර්තනය කදිමට ඉස්මතු කරන්නකි.එහිදී ත්රිිපිටක ධර්මය අනුගමනය කිරීමට වඩා කඩපාඩමින් ආරක්ෂා කරගැනීමේ වැදගත්කම ඉස්මතුවූ බැවිනි.මේ අදහසේ වැදගත්කම වඩාත් දැඩිව අවධාරණයවීමත් සමඟම භික්ෂුත සමාජයේ අවධානයද ඒ කෙරෙහි යොමුවන්නට විය.මේ හේතුව මතම වනවාසී හා ග්රාසමවාසී යන නමින් භික්ෂුව සමාජය සංවිධානය වන්නට විය.වනවාසී කොටස හුදෙක් ප්රමතිපත්තිය හා ප්ර‍තිවේධය පිණිස දිවි කැපකර ක්රිායාකරන්නට වූ අතර ග්රාිමවාසී කොටස පර්යාප්තිය වැඩි අවධාරණයකින් ගෙන කටයුතු කිරීමට විය.පර්යාප්තිය මුලික කරගෙන කටයුතු කළ ග්රා මවාසී සම්ප්රුදාය වඩාත් සාමාන්ය් මිනිසුන් සමඟ සම්බන්ධවී මිනිසුන්ගේ මෙලොව පරලොව සුගතිය සඳහා කැපවී ක්රිායාකරද්දී මිනිසුන්ද ග්රා්මවාසී භික්ෂූුන් වහන්සේලාට වඩා සමීප වන්නට විය.ඉන් ගිහිපැවිදි සම්බන්ධතාව වඩාත් ළංවිය.වනවාසී සම්ප්රලදාය හුරුව තිබුණේ හැකිතාක් සාමාන්යව මිනිස් ඇසුරින් වෙන්ව විදර්ශනා භාවනාව වඩා හැකි ඉක්මනින් මඟ ඵල ශාක්ෂාකත් කිරීමටය.මේ අදහස සාමාන්යව ලෞකික කටයුතුවල යෙදී ඒ සමඟම මෙලොව පරලොව සුගතිගාමීවීමේ අරමුණ පෙරදැරිව ක්රිටයාකළ ගිහි පිරිසගේ කැමැත්තට සමගාමී නොවින.ඒ නිසා සාමාන්යර ගිහි පිරිස වනවාසී සම්ප්රේදායට වඩා ග්රායමවාසී සම්ප්රතදායට වඩාත් සමීප වීමට ප්රමබල හේතුවක් විය.කල්ගතවීමේදී ස්ථවිරවාදී ආකල්පයට වඩා බුදුදහම සම්බන්ධව යම් යම් ව්ය තිරේක ආකල්ප සහිත නිකායාන්තර බෞද්ධ ආකල්පද මෙරටතුළ ව්යානප්තවන්නට විය.එබඳු ආකල්පවල තමාගේ විමුක්තිය උදෙසා කැපවීමට වඩා සමාජයේ අන්යායන්ගේ විමුක්තිය උදෙසා කැපවී කටයුතු කරන බෝධිසත්ව් චර්යාව පරමාදර්ශයක් වශයෙන් වඩාත් උසස්කොට සැලකිනි.ඒ නිසා ස්ථවිරවාදීන් ආත්මාර්ථකාමීන් ලෙසත් බෝධිසත්වධ පරමාදර්ශය අනුව පොත්පත් ලියමින් ඒ සමඟ සාමාන්යව මිනිසුන්ගේ මෙලොවපරලොව සුගතිය උදෙසා ඇපකැපවී ක්රිතයාකළ නිකායාන්තර අදහස් අනුව ක්රි්යාකළ ගුරුකුල පරාර්ථකාමීන් ලෙසත් හුවා දක්වන විවිධ ආකල්ප බහුලව සමාජය තුළ ව්යානප්ත වන්නට විය.ප්ර්තිපත්තිගරුකවීමට වඩා ආමිෂ ලාභීව සාමාන්යු මිනිසුන් ඇසුරේ ජීවත් වීම වඩා පහසු ජීවන මාර්ගයක් බැවින් ඊට ලොල්වූ පුද්ගලයින් විසින් වඩ වඩා
  13. සමථ භවනා වඩා ධ්‍යාන මට්ටම් කරා සිත දියුණු කිරීමේ ක්‍රම වේදය වුවද ඉතා ගැඹුරු සියුම් වූ ක්‍රමවේදයකි නිසි කෙස ගුරු ඇසුරෙු පුරුදු පුහුණු වූ අයෙකුට මිස සෙස අයෙකුට ඒ පිළිබඳ සාමාන්‍ය වටහාග ැනීමක් වත් ලබා ගැනීම අසීරුබව පැහැදිලිව පෙනී යයි. මමද කාලයක් භාවනා ක්‍රම ආරණ්‍ය සේනානන හා ජාත්‍යන්තර විපස්සනා මධ්‍යස්ථාවලදී පුරුදු පුහුණු කලෙමි. මේ හේතුව මත හුදෙක් ආචාර්ය උපාධි දැනුමට අතිරේකව එබඳු භාවනා ක්‍රම පිළිබඳ ලබාගත් ප්‍රායොගික භාවනා පුහුණුවද මා තුළ ඇත. මා පිළිබඳ නොදන්නා කම නිසා වැරදි වටහා ගැනීම් නිසා මා පිළිබඳ ද්වේෂ සහගතව කොමෙන්ටු දැමීමෙන් වැලකී කටයුතු කරන මෙන් මම ඔය පොඩි දරුවන්ගෙන් කාරුණිකව ඉල්ලීමක් කරමි. මොකද ඔයාලා කියන දේ ලපටි ලාබාල බොලඳ මනස්ඟාත බව මම පැහැදිලිව දන්නා බැවිනි. දැන් නැවතත් ධ්‍යාන මට්ටම් පිළිබඳ අපගේ අවධානය යොමුකරමු. ඒ අනුව ලෞකික නම් ලෝකය අයත් යන්නයි.ලෝකය යනු සාමාන්යරයෙන් සම්මුතිගත දේවල්ය. සම්මුතියට අනුගතව කටයුතු කිරීම යනු ලෝකයේ මිනිසුන් විසින් හොඳ නරක ලෙස සම්මතකර ගෙන ඇති පරිදි හැසිරීමයි.ලෝකයේ හොඳ නරක යැයි සම්මතකර ගෙන ඇති පරිදි කටයුතු කිරීම හොඳ දෙයකි.නමුදු මේ සම්මුති වනාහී පරමාර්ථ සත්යග නොවේ.ඒ නිසා මිනිස් ආකල්පවලට අනුව වරින් වර මේ පිළිගැනීම්වල අගය වෙනස්වියහැකිය.එවිට පළමු හොඳ යැයි සම්මතව තිබූ දේ පසු කාලයකදී නරක යැයි සම්මත වියහැකිය.එසේම නරක යැයි සම්මතයේ තිබූ සේ පසුව හොඳ යැයි සම්මතයේ පැවතිය හැකිය.ලෝකය වරින්වර වෙනස්වීම යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ කාලීනව මානව අගයන් මෙසේ වෙනස්වීමට ලක්වීමය.ඊට වඩා ගැඹුරක් දැකීමට ඇතැම් ප්රකඥාවන්ත අයහට හැකියාවක් තිබේ.වරින්වර මෙසේ වෙනස්වීමට ලක්නොවී මේ ලොවතුළ සදාතනික ධර්මතාවයන් පැවතිය හැකිදැයි විමසුම් නුවණ යොමා කටයුතු කරන අය සිටිති.බුද්ධාදී උතුමන් මෙලොව පහළ වීමට පෙර පටන් ලෝකසම්මුතිය පැවතිනි.සිද්ධාර්ථ බෝසතුන් පළමුව සත්යද ගවේෂණය සඳහා ගියේ එකල සෘෂිවරුන් ලෙස ප්රසසිද්ධියට පත්ව සිටි ආලාමකාලාම උද්දකරාම පුත්ත යන තවුසන් වෙතටය.මේ තවුසන් අෂ්ටසමාපත්ති ලැබූ උසස් ගණයේ සෘෂිවරු ලෙස සැලකිනි.සිද්ධාර්ථ තවුසා විසින් බුද්ධත්වය අවබෝධය සඳහා භාවිතාකරන ලද විදර්ශනා භාවනාක්ර්මය සොයාගැනීමට පෙර ලෝකයේ පැවති උසස්ම අධ්යාාත්මක ගවේෂණ විධික්රකමය සේ සලකන ලද්දේ මේ අෂ්ටසමාපත්ති ලබා ගැනීමයි.අෂ්ටසමාපත්ති උපදවා සාමාන්යය මිනිසෙකු විසින් නොකළ හැකි වූ විවිධ සෘද්ධිවිධ ප්රාමතිහාර්ය පෑමට පවා මෙකල හැකියාව ලැබී තිබිණ.සිද්ධාර්ථ බෝසතුන් එකල බෙහෙවින් උසස් යැයි සම්මතව පැවති මෙකී අෂ්ට සමාපත්ති ලැබීමට යොමුවූයේ එමඟින් සත්යාූවබෝධය ලැබීමට හැකි යැයි උපකල්පනය කළ බැවිනි.ප්රිථම ධ්යා නයේ සිට අෂ්ටසමාපත්තිය දක්වා සියළු ධ්යාමනයන් ලෝක සම්මුතියට එකඟව පවතින බැවින් එමඟින් ලෝක සම්මුතිය අතික්ර මණය කළනොහැකිබව පසුව සිද්ධාර්ධ තවුසා විසින් වටහාගනු ලැබීය.කෙසේ වුවද ක්ෂිණිකව සිත එකඟ කිරීමේ හැකියාව ලෞකික ධ්යාසනතුළ ගැබ්ව ඇතිබව වටහාගත යුතුය.ලෝකසම්මුතියෙන් පරිබාහිර සත්යක සෙවීමට තරම් ප්රාඥාව දියුණුනොවූ පුද්ගලයන්හට ඒ තත්වයට පැමිණීම පිණිස අවශ්යහකරන මූලික පසුබිම සකස්කර ගැනීම සඳහා ලෞකික ධ්යා්න සමාපත්ති වලින් නොමඳ පිටිවහලක් සැලසේ.
    ලෞකික ධ්යාසන නම් විඳීමේ ශක්තිය සියුම් කිරීමයි.මේ විඳීමේ ශක්තිය සියුම් කිරීමේදී එය ප්රධධාන විඳීම් ස්ථර පහක් යටතට ගොනු කරනු ලැබේ.මේ ප්රනධාන ස්ථර පහ නම් චිතර්ක, විචාර, ප්රීීති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන්නයි. මින් ප්රී ති හා සුඛ යන්න සෘජුවම විඳීම් හා පවතින සම්බන්ධතාවය මතුපිටින්ද නිරූපණය වේ.විතර්ක, විචාර හා ඒකග්ගතා යන අංග සියුම් ලෙස බුද්ධිය හා සම්බන්ධ විඳීමේ හැකියාව මූර්තිමත් කෙරේ.මේවා ධ්යා නාංග වශයෙන් දක්වා ඇත. ලෞකික ධ්යා න ඉපිදවීම යනු මෙයයි. ලෞකික ධ්‍යාන මට්ටම ක්රයමයෙන් උසස් වෙත්ම මේ විඳීමේ හැකියාව ක්රනමානූකූලව සියුම් හා අවම කිරීමේ තත්වයකින් යුතුය.මේ අනුව ප්රෙථම ධ්යාමනයේදී විතර්ක, විචාර, ප්රීකති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ්යාේනාංග පහක් දැකගත හැකිය.දුතිය ධ්යාමනයේදී විතර්ක යන ධ්යාසනාංගය හැරදා ඒ විතර්ක විචාර ප්‍රීති සුඛ ඒකග්ගතා යන ධ්යාතනාංග සතර ගනු ලැබේ.මෙහිදී විතර්කය යන මනස ධ්යායනයට නංවන හැකියාව තවදුරටත් අනවශ්යු දෙයක් ලෙස සලකා ඇත.මන්ද පුරුදු පුහුණු කරන ලද මනස විසින් ස්වයංක්රී යව ධ්යායනයට සමවැදිය හැකියාව අත්පත් කරගනු ලබන බැවිනි.තෘතිය ධ්යාකන මට්ටමේදී විචාරයද සිතින් ඉවත්කරනු ලැබේ.මෙහිදී ප්ර ථම හා දුතිය ධ්යා න අවස්ථාවන්හි මනසේ තිබූ බුද්ධිමය හැකියාව සිතින් ඉවත්කර ඇතිබව වටහාගත හැකිය.මන්ද ලෞකික ධ්යාින වලට අවශ්යහවනුයේ බුද්ධිමය හැකියාව නොව විඳීමේ ශක්තිය බැවිනි.මේ විඳීමේ හැකියාව ඉතිරිවී ඇති සෙසු ධ්යාේනාංග වන ප්රීයති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන අංගවලදී දැකගත හැකිය.තෘතීය ධ්යාපනයේදී මනසේ ධ්යාලනංග ලෙස මේ අනුව ඉතිරිවනුයේ ප්රීසති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ්යා නාංග තුන පමණි. මෙය සෘජුවම විඳීමේ හැකියාව සියුම් කිරීමේ ප්ර්තිඵල බැව් පෙනී යයි.අභිධර්ම ක්ර්මයට සතර වෙනි ධ්යාකනය ඉපිදවීමේදී ප්රීයති යන ධ්යාරනාංගයද ඉවත්කර සුඛ හා ඒගග්ගතා යන ධ්යා‍නාංග දෙක ඇතිව එය උපදවනු ලැබේ.අභිධර්ම ක්රාමයට අනුව අවසාන රූපාවචර ධ්යා නය වන පස්වන ධ්යානනය ඉපිද වීමේදී සුඛය යන ධ්යාඅනාංගය ඉවත්කර ඒ වෙනුවට උපෙක්ෂාාව ගෙන උපෙක්ෂාය හා ඒකග්ගතා ඇති පස්වන ධ්යායනය දක්වා ඇත.මෙය අභිධර්ම ක්රාමයටය.නමුදු සූත්රාගන්ත ක්ර මයට අනුව මෙහි පස්වන ධ්යානන තලය සිව්වන ධ්යා්න තලයට සමානය.ලෞකික ධ්යාාන ඉපිදවීමේදී ඒ ධ්යා න සිතෙහි ඇතිවූ සියුම් නොසියුම් බව මත මෙසේ එකම ධ්යාලන මට්ටම අභිධර්ම ක්රාමයේදී පස්වන ධ්යාූනයක් දක්වා ඉහළට නංවා ඇත.නමුදු අභිධර්ම විවරණ ක්ර්මයේදී පස්වන රූපාවචර ධ්යාකන නමින් දක්වා ඇත්තේ සූත්රා න්ත ක්රලමයට අනුව සිව්වන රූපාවචර ධ්යාමනය බැව් සැලකිය යුතුය.මේ ක්රිූයාදාමය සූර්ය බලය උත්ත කාචයකට නාභිගත කරවා එමඟින් සූර්ය කිරණයක පුළුල් පරාසයක විහිද පැවති ශක්තිය එක ලක්ෂලයකට එක් කිරීමට සමානය.සූර්ය කිරණ පුළුල් පරාසයක විහිද තිබෙද්දී එමඟින් කිසිදු කාර්යයක් ඉටුකරගත නොහැකි නමුදු එය එක් ලක්ෂයයකට නාභිගත කළවිට එමඟින් යමක් දහනය කළහැකි මට්ටමකට ප්රඉබල කළහැකිය.අතින්රිි ය සංජානන හැකියාවද ඊට සමානය.එනම් ලෞකික ධ්යා්න මට්ටමේදී සිත තුළ ඇති විඳීමේ හැකියාව ප්රපධාන විඳීමේ ස්ථර පහක් තුළට ගොනුකිරීමේදී විහිද විසිර පවතින්නාවූ චිත්ත ශක්තිය ප්රකබල වේ.ලෞකික යනු ලෝක සම්මුතියට යටත් යන්නයි. මේවා අතින්රිප ය සංජානන හැකියාවට අයත් නමුදු ලෝක සම්මුති ව්ය වහාරයට සීමාවී පවති.ඊට හේතුව මෙහිදී ප්රපඥාව, බුද්ධිය වර්ධනය නොවන බැවිනි.ලෝක සම්මුති ව්ය වහාර ඉක්මවා කටයුතු කළ හැක්කේ ප්රකඥාව,බුද්ධිය ඉක්මවා කටයුතු කළහැකි හැකියාවක් ඇතිවිටකදී පමණි.ලෞකික ධ්යා නවල හා ලෝකෝත්තර ධ්යාතනවල ඇති ප්රතධානතම වෙනසද මෙයයි.එනම් ලෞකික ධ්යාකනවලදී විඳීමේ හැකියාව සියුම්කර ගැනීම අරමුණු කරන අතර ලෝකෝත්තර ධ්යාදනවලදී අරමුණු කරනුයේ නොවිඳීමේ හැකියාවයි. නොවිඳිමේ හැකියාව යනු විඳීමෙන් මිඳී කටයුතු කිරීමට දක්වන දක්ෂයතාවයයි.ලෞකික ධ්යාැනලදී විඳීමේ හැකියාව සියුම් කරනුයේ විඳීමේ හැකියාවෙන් මිදී කටයුතු කිරීමට එක්වරම නොහැකි නිසාය.පළමුවෙන් විඳීමේ අයහපත් පැතිකඩ අත්හැර කුසලගාමී පැත්ත වර්ධනය කිරීමට උපදෙස් ලබාදී ඇත්තේද මේ හේතුව නිසාය.මන්ද පුහුදුන් අයෙකුට එක්වර උසස් අයුරින් කල්පනා කළ නොහැකි බැවිනි.පළමුවෙන් සිතතුළ නැඟී ඇති ලාමක අකුසල සිතිවිලිවල බලපෑමෙන් මනස පිරිසිදු කළ යුතුය.ඒ සඳහා ලෞකික ධ්යාඇන උපදවා ගැනීම වැදගත්වේ.හුදෙක් ලෞකික ධ්යාළන වුවද සාසව ධර්ම වුවද එය පාපයට හා අකුසලයට වඩා උසස්ය. එමඟින් මනසෙහි පවතින විඳීමේ හැකියාවේ හොඳ අංශය වඩා ශක්තිමත් කෙරේ.
    මෙසේ හොඳ අංශය ශක්තිමත් කිරීමෙන් අනතුරුව අවශ්ය අයෙකුට තව දුරටත් ගුණධර්ම පෝෂණයෙහි නිරතවිය හැකිය.ලෝකයේ කවදත් සමථ භාවනාව පවතියි.බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි මෙන්ම අබුද්ධොත්පාද කාලයෙහිද සමථ භාවනාව පවතියි.මේ නිසා ලෞකික ධ්යාින ඉපිදවීමෙහි හැකියාව ඕනෑම කාලයක පවතියි.සිද්ධාර්ථ බෝධිසත්වදයන් වහන්සේද මේ නිසා ආලාරකාලාම හා උද්දකරාමපුත්ත ආදී ධ්යාසන සමවත් ඉපිදවූ මුනිවරයන්ගෙන් අෂ්ට සමාපත්තිඥාන දක්වා ලෞකික ධ්යාආන ඉපිදවීමේ හැකියාව ලබාගත්බව සඳහන්ය.මෙහි සඳහන් අෂ්ටසමාපත්ති යනු සතර වැදෑරුම් රූපාවචර ධ්යාැන හා සතර වැදෑරුම් අරූපාචර ධ්යා.න ලබාගැනීමයි.රූපාවචර ධ්යාෑන යනු කාමයන් අත්හැර දමා ඊට වඩා උසස් මානසික තලයකට ප්ර‍වේශවීමයි.කාම යනු භෞතික පදාර්ථ ඇසුරින් විඳීම ප්ර කාශයට පත්වීමයි.කාම ආශ්වාදය නම් රූප, සද්ද, ගන්ධ , රස, සපර්ශ හා ධම්ම යන ඉන්රිමන යන් ඇසුරින් ලබාගන්නා භෞතික වස්තුවල ආශ්වාදය විඳීමයි.මෙහිදී කාමරාගය නම් ස්පර්ශ ඉන්රිඅ යවන සමට අරමුණුවන වස්තූන් ඇසුරින් විඳීමේ ආශ්වාදය ලැබීමයි.කාමරාගය ඇතිවීම ෂඩ් ඉන්රි‍ හැයන්ටම පොදුය.මන්ද කාම වස්තු හෙවත් කාම ආශ්වාදය විඳීමට හේතුවන භෞතික වස්තුවක් ඇස, කණ, නාසය, දිව, සම හා මනස යන ෂඩ් ඉන්රිති යන්ට ගොදුරුවීමේදී එහි ආශ්වාදය එකී ෂඩ් ඉන්රිුවන යන්ටම ලැබේ.නමුදු මෙහිදී කාමරාගය සමට විශේෂකොට දක්වා තිබේ.මීට හේතුව කාමරාගයේ වර්ධනය සම යන ඉන්රින ය ආශ්රිිතව සිදුවන බැවිනි.මෛථුනය කාමරාගයේ සුවිශේෂී ලක්ෂේයයි.මෙය ශාරීරිකවූ චර්යාවකි.කාමරාගයෙහි උච්චතම අවස්ථාව මෛථුනය ලෙස දැක්විය හැකිය.මෛථුන හැසිරීමේ යෙදීමෙන් අනතුරුව තාවකාලිකව යටපත්ව යන කාමරාගය යළිඳු අවස්ථාවක මතුවේ.කාමරාගය සමනය කරගැනීම සඳහා මෛථුනයේ නිරතවීම පිපාසයට ලවණ ජලය පානය කරන්නාක් බඳුය. ලවණ ජලය පානය කිරීම නිසා පිපාසය වඩ වඩාත් උග්රජවන්නාක් මෙන් මෛථුන සේවනය නිසාම කාමරාගය වඩවඩාත් උත්සන්නවේ.ශීලයෙන් දුරුකිරීමට අපහසු මට්ටමට සිතෙහි මුල්බැස ගනියි. එවිට විදර්ශනාව වැඩීමට අපහසුනම් කළහැකි හොඳම දෙය සිත කාමරාගයෙන් ඉවතට ගැනීමයි. මේ සඳහා කිසියම් රූපී නිමිත්තක් ගෙන ඒ කෙරෙහි මනස යෙදවීම ප්රෙමාණවත්ය.කසිණ නමින් හැඳින්වෙනුයේද මෙසේ සිත පාලනයකිරීම පිණිස භාවිතා කරන රූපී නිමිත්තකි.භෞතික ද්ර්ව්යුයක් වුවද කසිණයේදී අරමුණු කරනුයේ එහි ද්රිව්යක රස විඳීම නොව එහි බාහිර නිමිත්ත අනුව අභ්යේන්තර ගතව ඇතිකරගන්නා කිසියම් සටහනකි.මේ සඳහා මූලික වශයෙන් කිහිප වාරයක් නෙතින් අදාළ කසිණ නිමිත්ත දෙස බලමින් එහි නිමිති සටහන අනුව අභ්යමන්තර සටහනක් සිතතුළ ඇතිකරගත යුතුය.මූලික කසිණාරම්මණය පරිකර්ම නිමිත්තයි.මෙම භාවනාව පරිකර්ම භාවනාවයි.අභ්යකන්තර ගතව සිතතුළ ඇතිවන නිමිති සටහන උද්ගහ නිමිත්තයි.මෙහිදීද ඒ භාවනාව පරිකර්ම භාවනාවයි. සිතතුළ ඇතිකරගත් අභ්යසන්තර නිමිත්ත ඔස්සේ සිත පිහිටුවාගෙන යළි වැඩිදුරටත් ඒ ඔස්සේ ඉතා දැඩිව සිත අරමුණ ග්රනහණය කරගෙන සිටින විට අතිපාරිශුද්ධ අලෝකයක් අභ්යසන්තර මානසික සටහන තුළින් මතුවේ.හෙවත් උද්ගහ නිමිත්ත පලාගෙන මතුවන්නාක් ලෙසට මෙය මතුවන බව දක්වා ඇත.එවිට මතුවන එම ආලෝකය පටිභාග නිමිත්තයි.එම භාවනාවට උපචාර භාවනාව යැයි කියනු ලැබේ.මෙසේ උපචාර භාවනාවෙන් පටිභාග නිමිත්ත වඩනවිට කාමචඡන්දාදී පංච නීවරණ ධර්ම මැඩපවත්වාගෙන විතර්ක, විචාර, ප්රීදති, සුඛ, ඒකග්ගතා යන අංග පසකින් සමන්විත වූ ප්රවථම ලෞකික රූපාවචර ධ්යාටන චිත්තය උපදියි.කාමආශ්වාදය ලබන සිතකට වඩා මේ ප්රිථම ධ්යාරන සිත සියුම්ය.නමුදු කාම ආශ්වාදය නම් භෞතික ද්රිව්යානත්මක අරමුණු විඳීමතුළින් ලබන ආශ්වාදය වන අතර රූපාවචර සිත නම් භෞතික ද්ර ව්යය ඇසුරු කර ඊට අනුරූපීව මනසෙහි ඇඳ ගත් රූපී සටහනක් පිළිබඳ සියුම් විඳීමේ සිතයි.කාම ආශ්වාදය හා රූප ආශ්වාදය අතර වෙනස නම් කාම ආශ්වාදයෙහි සෘජුවම බාහිර වස්තු ඇසුරුකර ලබන විඳීම ගැබ්ව තිබීම හා රූප ආශ්වාදයෙහි ගැබ්වනුයේ මනසට අරමුණුවන සටහන පිළිබඳ ලබන විඳීම වීමයි.මේ විඳීම මඟින් නිරූපණය වනුයේ සම්මුතියයි.එහි ලෝක සම්මත ස්වරූපය එලෙසම අන්තර්ගතය.කිසිදු ප්ර ශ්න කිරීමක් හෝ විචාර පූර්වකව බැලීමක් නැතිව ලෝක ව්යලවහාරය එසේම ලෞකික ධ්යාවනවලද අන්තර්ගතය.මේ නිසා ලෞකික ධ්යාබනසිත මඟින් ලෝකෝත්තර විෂය අරමුණ කළ නොහැකිය.ලෝකෝත්තර විෂය අරමුණ කළ හැක්කේ ලෝක ව්ය වහාර ඉක්මවා ප්ර ඥාවෙන් දැකිය හැකි තත්වයකට මනස පත්කරවාගත් අවස්ථාවකය.ඒ අවස්ථාව වුවද නිරායාසයෙන් ඇතිවන්නක් නොවේ.මහත් වැර වෑයමක් දරා අත්පත් කරගත යුතුවූ අවබෝධයකි.මාර්ගඵල අවබෝධය නම් මෙයයි.මාර්ගඵල අවබෝධයට බැහැරව කෙතෙක් ඉහළ සමාධි ලැබූවද ඒ සියල්ල තාවකාලික සිත පුහුණු කිරීම් පමණකි.
    ප්ර ථම ධ්යසන සමාපත්ති සිතේ ඇති නොයෙක් දෝෂ සහිත බව බුද්ධියෙන් වටහාගත් පසුව ඒ කෙරෙහි ආශා රහිත වියහැකිය.එවිට මෙතෙක් සිතේ පැවති ප්රවධාන රූපී විඳීම් පහ වන විතර්ක, විචාර, ප්රීඑති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ්යාවනාංගවලින් විතර්කය අත්හැර දැමීමට පෙළඹේ.මන්ද මෙහි කැළඹීම් හා විඳීම් ස්වභාවය අන්තර්ගත බැවිනි.මනසෙහි ඇති ධ්යා්න සටහන සමඟ සිතේ තිබෙන විතර්කය යන ප්රයධාන රූපී වීඳීම සිතෙන් ඉවත් කරදැමීමත් සමඟ රූපාවචර ද්විතීය ධ්යාවනය උපදියි. මෙහිදී සිතින් ඉවත්කර දැමෙන විතර්ක ධ්යා නාංගය සැබවින්ම බුද්ධියට හා ප්ර‍ඥාවට සබඳතාවක් ඇතිබවක් පෙනී යයි.බුද්ධියට හා ප්ර්ඥාවට සම්බන්ධතා දක්වන චෛතසික වන විතර්ක හා විචාරය යන දෙකෙන් විතර්කය ධ්යාතන අරමුණට නංවන බැවින් එය වඩා ඕලාරික යැයි සැලකිය හැකිය.ඒ අනුව ධ්යා‍න අරමුණේ හැසිරීම නම් වූ විචාරය සිත අරමුණ වෙත ඇදගන්නා ශක්තියවූ විතර්කයට වඩා සියුම් බැව් සැලකිය හැකිය.එසේම ධ්යාරනය වඩා ප්ර්ගුණවත්ම අරමුණ වෙත නිරායාසයෙන්ම සිත බැඳී යන නිසා යළි අමුතුවෙන් අරමුණට නැඟීමේ අවශ්යාතාවයක් මතු නොවන නිසා විතර්කය අනවශ්යා ධ්යාුනාංගයක් බවටද පත්වේ.මේ හේතු දෙකම නිසා ද්විතීය ධ්‍යානයේදී විතර්කය ඉවත් වී විචාර, ප්රීීති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ්යාවනාංග පමණක් ඉතිරිවේ.ලෝකෝත්තර මාර්ග සිත්උපද වීමේදී සිතේ විඳීම ඉවත්කරහැරීමට පියවර ගන්නා අතර ලෞකික ධ්යාාන සිත්වලදී විඳීම සියුම්කර ගැනීමට පියවර ගන්නාබව දක්නට ලැබේ.විතර්කය යම්කිසි ප්ර ස්තුත දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් අතර සැසඳීමක් සිදුකිරීම සඳහා භාවිතාවන චිත්ත ගති ලක්ෂණයකි.මෙහිදී සිතේ කැළඹීම අධිකය. නමුදු විචාරය නම් ලබාගත් අරමුණ වුවද වඩාත් පිරිසිඳ බැලීමය.මෙයද විචාරපූර්වක සිතක් බැවින් බුද්ධිමය ගුණය අන්තර්ගතය.එසේවුවද එහිදී සලසා බැලෙනුයේ ප්රාස්තුත කීපයක් පිළිබඳ නොව තමන් ගත් අරමුණ පිළිබඳව බැවින් විතර්කයට වඩා විචාරයෙහි කැළඹිලි ස්වභාවය අඩුය.ඒ නිසාම ද්විතීය ධ්යාමන සිතට වුවද විචාරය යන ධ්යාිනාංගය ගෙනයාහැකි මට්ටමක් ඇත.තෘතීය ධ්යාළනයට පත්වීමේදී තව ඕලාරික ධ්යායනාංගයක් අත්හරිනු ලැබේ.එනම් විචාරයයි.විචාරය සෙසු චෛතසික වලට වඩා ඕලාරිකය.මන්ද එහි අරමුණෙහි එල්ඹී සීටීමක් වෙනුවට ඇත්තේ අරමුණ පිලිබඳ පිරිසිඳ ගැනීමට සිදුකර උත්සාහයකි.මීට සාපේක්ෂකව ප්රීවති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ්යා්නාංගවල විඳීමේ ගුණය අධිකය.නමුදු ප්රනඥා ගුණය අධික විචාරයේ එම ගුණය ලෞකික ධ්යාසන පැවැත්මට බාධාවක් ලෙස සලකා ඇත.මන්ද ලෞකික ධ්යාවනවලදී සිදුවනුයේ විඳීම අත්හැරීමක් නොව විඳීම සියුම්බවට පැමිණවීමක් වන නිසාය.මේ අනුව තෘතීය ධ්යාුනයේදී සිතේඇත්තේ පීතී, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ්යා්නාංග පමණකි.මෙහිදී සිතේ උපරීම විඳීමේ ස්වභාවයෙහි සියුම් බවක් ගැබ්වේ.සිත කැළඹීමට පත්වන කිසිදු චිත්තගති ස්වභාවක් මෙහි නැත.එබැවින් නොසෙල්වන අඛණ්ඩ චිත්ත පරම්පරාවක් තෘතීය ධ්යා්නයෙහි අන්තර්ගත වේ.පීති, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන ධ්යාතනාංග සැලකූවිට මෙහිද පීතිය යන ධ්යාතනාංගය මනෝකායික කැළඹිලි ස්වභාවය ළංවන අවස්ථාවක් ලෙස සැලකිය හැකිය.එම නිසා පීතිය අත්හැර දැමීමෙන් මීට වඩා සිත ශාන්තබවට පත්කරගත හැකිය.ඒ අනුව පීතිය අත්හැර දමා ඒ වෙනුවට උපේක්ෂාය, සුඛ හා ඒකග්ගතා යන සිව්වෙනි ලෞකික ධ්යාවනය ලබාගත හැකිය.එහි උපේක්ෂාාවෙහි ඇත්තේ මධ්යුස්ථ වේදනාවයි.එනම් මැදහත් වේදනා විඳීමයි.මෙය සිතේ ඉතා සියුම් විඳීමේ අවස්ථාවකි.උපෙක්ෂාථව සියුම්ය.එසේම ඒකග්ගතාව සියුම්ය.මේ දෙක අතර සුඛය තරමකට ඕලාරිකය.මන්ද එහිද කැළඹිලි සහගත බවක් විද්යුමාන බැවිනි.මේ නිසා සුඛය අත්හැර දැමීමෙන් සිත තව දුරටත් ඉහළ ලෞකික සමාධි මට්ටමක් දක්වා උසස් කළහැකිය.එනම් මෙහිදී සුඛය හැරදා උපෙක්ෂාව හා ඒකග්ගතා යන අංග දෙකින් පමණක් සමන්විත පංචම ධ්යාේන උපදවාගත හැකිය.මේ රූපාවචර ධ්යාකනයන්හි අවසාන ධ්යාකන අවස්ථාවයි.මෙහි ධ්යාාන දක්වා ඇත්තේ අභිධර්ම ක්රධමයටය. සූත්රා්න්ත ක්රගමයට අනුව මෙහි පංචම ධ්යාථන අවස්ථාව චතුත්ථිව ධ්යාතන අවස්ථාව ලෙසට සලකා ඇත. මෙහි උපෙක්ෂාරව මනෝකායික ඉහිල්වීමක් ලබාදෙන බැවින් සුඛස්ථානයෙහිලාම සැලකිය යුතුබව මෙහිදී පෙන්වා දී ඇත.මන්ද විඳීම සියුම්වීම සිතට විශාල සැනසීමක් ගෙන දෙන්නක් වන නිසාය. ඉහත සඳහන් කළ පරිදි රූපාවචර ධ්යාවන සිත් පස උපදවා ගත්විටකදී ඊට විපාක වශයෙන් ප්රාතිසන්ධිද භවාංග හා චුති වශයෙන් ලැබෙන සිත විපාක සිත්වේ.මින් අදහස්වනුයේ තමන් උපදවන රූපාවචර ධ්යාරනයට සසැඳෙන පරිදි විපාක වශයෙන් මේ සිත තුන උරුම වන බවයි.ප්රදතිසන්ධිර සිත ඊළඟ භවය තුළ උපතලබාදීමට සමත්වේ.එසේම එම භවයතුළ අරමුණුනොගෙන සිටින අවස්ථාවන්හි භවාංග සිත උපදියි.එම භවයේ අවසාන වශයෙන් චුති සිත උපදියි.යම්කිසි ධ්යාධනයක් පරිත්ත වශයෙන් වැඩීම යනු ධ්යා්නය ලැබූ මාත්රතයයි.මෙහිදී ඒ ධ්යාභනය යළියළිත් උපදවමින් වසඟ නොකෙරේ.ප්රතථම ධ්යා.න සිත පරිත්ත වශයෙන් වැඩූ විටදී ඊට විපාක වශයෙන් බ්රකහ්ම පාරිසජ්ජ නම් බ්රනහ්ම ලෝකයේ උපදියි.මේ ධ්යා නය මධ්යයම ලෙස වැඩුයේ නම් බ්රවහ්ම පුරෝහිත බ්රිහ්ම ලෝකයේ උපදියි. එයම ප්රිණීත ලෙස වැඩුයේ නම් මහා බ්රැහ්ම නම් බ්ර හ්ම ලෝකයේ උපත ලබයි.ද්විතීය හා තෘතීය ධ්යා්න පරිත්ත ලෙස වැඩුයේ නම් පරිත්තාභ නම් බඹ ලොවද,මධ්ය ම සේ වැඩුයේ නම් අප්පමාණාභ නම් බඹ ලොවද,ප්රතණීත ලෙස වැඩුයේ නම් ආභස්සර නම් බඹ ලොවද උපදියි.මේ දුතිය ධ්යාවන භූමිය. චතුත්ථිඩ ධ්යා්නය පරිත්ත වශයෙන් වැඩුයේ නම් පරිත්ත සුභ නම් බඹ ලොවද,මධ්ය ම ලෙස වැඩුයේ නම් අප්පමාණ සුභ නම් බඹ ලොවද,ප්ර ණීත ලෙස වැඩුයේ නම් සුභකිණ්හ නම් බඹ ලොවද උපදියි. මේ තතිය ධ්යාභන භූමිය. පංචම ධ්යා්නය වැඩුයේ නම් වෙහප්ඵලයෙහිද,එයම සිත නැති කරන ලෙස වැඩුයේ නම් අසඤ්ඤසත්තයෙහිද,අනාගාමී මාර්ගඵල ලාභී වූ විට ශුද්ධාවාසයන්හිද උපත ලබයි. මේ චතුත්ථිී ධ්යාඤන භූමිය.මේ සියළු තැන්වලදී ප්රිටිසන්ධිි,භවාංග හා චුති යන චිත්තයන් සමාන වේ.
    රූප ආශ්වාදය කාම ආශ්වාදය තරම් රළු හා පිළිකුල් සහගත නොවූවත් එහිද එක්තරා රළු ස්වභාවයක් විද්ය මානය.එබැවින් සිතේ විඳීම සියුම් කිරීමට යොමුවූ ඇතැම් යෝගාවචරයෝ රූප ආශ්රකයෙන් සිතතුළ ඇතිකරගත් කසිණ නිමිත්ත අරමුණුකොට උපදවාගත් රූපාවචර ධ්යානන සුළු හේතු නිසා නැතිව යාමට ඉඩ ඇති බැවින් ඒ කෙරෙහි කළකිරීමට පත් වෙති.මන්ද රූප නිමිති විවිධ වෙනස්වීම්වලට සිතේ ඇතිකරගත් රූප සටහන හේතුවන බව සැලකීමෙනි. මේ නිසා රූප ඇසුරු කොට උපදවාගත් රූප සටහන වඩාත් සියුම් කිරීමේ කාර්යයට එළඹෙති.මෙම රූප සටහන කෙරේ ඇතිවූ විඳීම සියුම් කිරීමේ අරමුණ මෙහිදී මුලිකව සලකා ඇත.එහිදී කසිණ අරමුණ අරමුණු කොට සිතතුළ ඇතිකරගත් සටහන හැකිතාක් පුළුල්කරනු ලැබේ. මේ සඳහා ආකාස කසිණය හැර සෙසු නව කසිණ අතරින් එක් කසිණයක් භාවිතා කළහැකිය.කසිණය තමන්ට හැකි තරම් පුළුල් ප්රණදේශයක් පුරා පතුරුවා හරිනු ලබයි.අනතුරුව සිත පුරා කසිණ නිමිත්ත පැතිරී යයි.ඉන් අනතුරුව ඒ පැතිරී ගිය කසිණ අරමුණ මෙනෙහි නොකර අත්හැර දමනු ලබයි.මෙය මෙනෙහි නොකරනවිට එහි ආකාශ මාත්රරය පැනවෙයි.සැබවින්ම මෙහිදී ආකාස මාත්ර්යෙන් අරමුණු වන්නේ හිස්බව ලෙසට සලකා ගත හැකිය.මුල්වරට රූප අරමුණ කිරීම නතරවී සිතේ ස්වභාවය අරමුණු වන්නේ මෙහිදීය. මෙහිදී අනන්තවූ ආකාසය හෝ ආකාස යැයි කසිණය අත්හළ විට මනසට දැනන හිස්බව අරමුණු කෙරේ.එහිදී තව දුරටත් නීවරණ සංසිඳී ආකසානඤ්චායතනය උපදියි.මෙය පළමුවන අරූපාවචර ධ්යාෙන චිත්තයයි.අරූප ධ්යානනයෙහි ඇති සුවිශේෂී ලක්ෂණය නම් මුල්වරට බාහිර නිමිති අත්හැරදා සිය විඤ්ඤාණයම අරමුණු කිරීමට යෝගාවචරයාගේ සිත නැඹුරුවීමයි.ආකාසනඤ්චායතන සිත මනාව හුරු පුරුදු කරගත් පසුව සිත තවත් ඉහළ මට්ටමට ගැනීම පිණිස වෑයම්කළ යුතුය.එහිදී සිත තුළ ඇති අරමුණු විඳීමේ ස්වභාවය තවත් සියුම් කළහැකිය. ආකාසනඤ්චායතන සිත වෙනස්වීමේ ලක්ෂණ උරුමකර ඇති බව සලකා ඊළඟ අරූපාවචර ධ්යා නය ඉපිදවීම පිණිස නැඹුරුවේ.සිත තුළ ඇති විඳීමේ ශක්තිය තවදුරටත් සියුම් කිරීම පිණිස උපදවූ ආකාසනඤ්චායතනය අනන්තය තෙක්ම පතුරුවා හැරිය හැකිය.එහිදී විඤ්ඤාණං හෝ අනන්තං විඤ්ඤාණං හෝ ලෙස මෙනෙහිකර සිතට අරමුණුවන විඤ්ඤාණ නිමිත්ත සියුම් කළයුතුය.මෙහිදී තමාගේ මනසේ ගතිලක්ෂණ ඒ මනසින්ම අරමුණු කෙරේ.සැබවින්ම මෙහිදී සිදුකරනුයේ මානසික ලක්ෂණ සියුම් කිරීමයි.මේ අයුරින් මනස සියුම් කිරීමේදී යම් අවස්ථාවකදී විඤ්ඤාණඤ්චායතන දෙවන අරූපාවචර ධ්යා්න සිත උපදියි.තමා තුළ ඇති අති සියුම් මනෝ විඤ්ඤාණ ධාතුව මෙහිදී භාවනානුයෝගියාට අරමුණු වේ.එසේම විඳීම සියුම් වේ.මනස වඩ වඩාත් සියුම් හා සැහැල්ලුවට පත්වේ. විඤ්ඤාණඤ්චායතනය මනාව පුරුදුවූ විට ඊට වඩා මානසික සියුම් බවකට මනස පත්කළහැකි යැයි භාවනානුයෝගියා වටහාගනියි.එම සියුම්බව ලබාගැනීම පිණිස තවදුරටත් භාවනා කළයුතුය.විඤ්ඤාණඤ්චායතනය උපදවාගැනීමේදී අභාවයට ගිය ආකාසනඤ්චායතන ධ්යාවන සිත පිළිබඳ අවධානය යොමුකිරීමෙන් තවදුරටත් මනස සියුම් බවට පත්කළහැකිය.එම අභාව මාත්රිය අරමුණුකොට කිසිවක් නැත යන අදහස ගෙන නත්ථිම කිඤ්චි යනුවෙන් භාවනා කළයුතුවේ.මෙහි ආකිඤ්චඤ්ඤ ශබ්දයෙන් යමක අභාව මාත්රමය සලකා තිබේ.මේ දක්වා සිතට අරමුණු කලේ සිතේ විඳීමේ හැකියාවයි.පළමුවරට සිත විඳීම් ලක්ෂණයෙන් ඉවතට ගෙන තිබේ.විඳීම් ලක්ෂණයෙන් ඉවතට ගත්සිතට අරමුණු වශයෙන් ලබාදී ඇත්තේ විඳීමට අරමුණු කරගන්නා ලද මනසේ බුද්ධිමය පැතිකඩකි.නත්ථි කිඤ්චි හෙවත් කිසිවක් නැතැයි භාවනා කිරීමේදී විඤ්ඤාණයෙහි පවතින බුද්ධිමය ලක්ෂණ විචාරපූර්වකව දැකගැනීමට හැකියාව ලැබේ. මේ භාවනාව මනාව පුරුදුකිරීමෙන් යම්විටෙක ආකිඤ්චඤ්ඤායතන තෙවන අරූපාවචර ධ්යාමනය උපදියි.මෙහිදී විචාරපූර්වකවීමේදී නැතැයි කියා දැනගනු ලබන්නේ දැනෙන ලක්ෂණ ඇති බැවින් බව වටහාගනියි.මේ අනුව නත්ථිූ කිඤ්චි හෙවත් කිසිවක් නැතැයි භාවනා කර උපදවාගත් තෙවන අරූපාවචර ධ්යානනයවූ ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය වුවද අවසාන පියවර නොවන බව අවබෝධවේ.ඉන් පසුව කිසිවක් නැතැයි මෙන්ම කිසිවක් නැතැයි දැනගන්නා සිතද පවතින බැවින් ඇත්තේද නැත නැත්තේද නැත යයි ඒකාන්තව කිව නොහැකි නිෂ්ඨාවක් කරා මනස පමුණුවයි.ඕලාරික අයුරින් සංඥාව නැතිවුවද සූක්ෂිම වශයෙන් සංඥාව පවතින බැවින් එම සූක්ෂගම සංඥාව අරමුණුකරගනිමින් අන්තමෙතං පණීතමෙතං යැයි භාවනා කර්මස්ථාන වශයෙන් සලකා ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය තවත් සියුම් කිරීමට පෙළඹෙයි.ඇති නැතිබව දැනගන්නේ සියුම් සංඥාවක් පවතින බැවින් යැයි අරමුණට නඟා ඒ සංඥාවෙහි සියුම් මාත්රැය අරමුණුකරත්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය නමැති සිව්වන අරූපාවචර ධ්යාිනය උපදියි.මෙය නම් අවසාන ලෞකික ධ්යාසනයයි.අෂ්ට සමාප්තිය උපදවීම ලෙස සාමාන්ය‍ ව්යමවහාරයේ දැක්වෙනුයේ මේ අවසාන මෙන්ම අරූපාවචාර සිව්වන ධ්යා නය ඉපිදවීමයි. අරූපාවාචර ධ්යාකන විපාක වශයෙන් උරුමවන ප්රසතිසන්ධිඅ, භවාංග හා චුති සිත් වශයෙන් සමාන වේ. පළමු අරූපාවචර ධ්යාවනයවූ ආකාසනඤ්චායතන සිතට විපාක වශයෙන් කල්ප විසි දහසකට ආයු ඇති ආකාසනඤ්චායතන නම් අරූපී බ්රසහ්ම ලෝකයේ උපදියි.මෙලෙස දෙවන අරූපාවචර ධ්යාානය වූ විඤ්ඤාණඤ්චායතන සිතට විපාක ලෙස කල්ප සතළිස් දහසකට ආයු ඇති ආකාසනඤ්චායතන නම් අරූප බ්රයහ්ම ලෝකයේ උපදියි.මෙසේම තෙවන අරූපාවචර ධ්යාසනයවූ ආකිඤ්චඤ්ඤායතන සිතට විපාක වශයෙන් කල්ප සැට දහසකට ආයු ඇති ආකිඤ්චඤ්ඤායතන අරූපී බ්රාහ්ම ලෝකයේ උපදියි.මේ අයුරින්ම සිව්වන අරූපාවචර ධ්යා නයවූ නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය සිතට විපාක ලෙස කල්ප සූවාසූ දහසකට ආයු ඇති නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන නම් අරූප බ්රාහ්ම ලෝකයේ උපදියි.අරූපී බ්ර හ්ම ලෝක වනාහී හුදෙක් සිතට පමණක් අරමුණු වශයෙන් දැනගත හැකි ඒවාවේ. ඒවා පිහිටි තල හෝ පිහිටි ස්ථාන ආදිය භෞතික හෝ රූපී මිණුම් දඬුමඟින් දැනගත නොහැකිය. අරූපී බ්ර හ්ම ලෝක මානසික මට්ටම් නියෝජනය කරනබව සැලකිය හැකිය.එබැවින් එම බ්රබහ්ම ලෝක පිහිටි ස්ථාන භෞතිකව හෝ රූපී අයුරින් සොයා බලනවාට වඩා අදාළ ක්රඑමවේද නිසිලෙස පිළිපැදීම මඟින් තහවුරුකරගැනීමට වෑයම් කිරීම යෝග්යතබව පෙනේ.එසේම රූපී බ්රවහ්ම ලෝක හා ඒවායේ ආයු ප්රරමාණය සාමාන්යී කාමාවචර ලෝකයන්ට වඩා ඉතා අධිකබව පැහැදිලිව පෙනී යයි. ඊට හේතුව කාමාවචර ලෝකයන්හි අරමුණු කරගනුයේ ඕලාරික භෞතික පදාර්ථ වන අතර ඒවා ඉතා ක්ෂතණිකව වෙනස්වීමට ලක්වේ.සදෙව් ලෝකද අයත්වනුයේ කාමාවචර ලෝකවලටය.ඒවා වල වුවද ඇත්තේ ඉතා සූක්ෂවම වශයෙන් ඇති භෞතික පදාර්ථය.භෞතික පදාර්ථවල මූලික තැනුම් ඒකක ලෙස බුදුදහමේ සඳහන්වන ශුද්ධ අෂ්ටක මෙන්ම සතර මහා භූත රූප හැඩය අති සියුම්ය.ඒ නිසා ඒවා විවිධ මට්ටම්වලින් දක්නට ලැබේ.කාමලෝකවල විද්යහමාන භෞතික පදාර්ථවල හැඩය රළු බැවින් ඒවා පහසුවෙන් මිනිස් ඉන්රිමෙන්යන්ට ගෝචර වේ.මේ නිසා ඉන්රිබැව යාරම්මණ ලෙස භෞතික පදාර්ථ ඇසුරෙන් වින්දනයක් ලැබීමට මිනිසුන් යොමුවී සිටිනබව පෙනී යයි.
    කාමභවයට අයත්වුවද සදේව ලෝකයන්හි භෞතික පදාර්ථවල සැකැස්ම මිනිස් ලොව විද්යයමාන ස්වරූපයට වඩා සියුම්ය.මේ හේතුව නිසා එබඳු සියුම් සැකැස්මක් ඇති භෞතික පදාර්ථ සාමාන්යා මිනිස් ඉන්රිම් යන්ට ගෝචර නොවේ.නමුදු සදේව ලෝකවාසී සත්වියන්හට මෙබඳු සියුම් භෞතකික පදාර්ථවලින් සමන්විතදේ ඔවුන්ගේ අති සියුම් ඉන්රිනොවේයන්ට අරමුණුකරගත හැකිය.මීටත් වඩා රූපාවචාර මට්ටමේදී අරමුණුකළ හැකි ස්වරූපය සියුම්ය.රූපාවචර තලයේදී භෞතික පදාර්ථ වෙනුවට ඒ භෞතික පදාර්ථ ඇසුරුකොට සිතින් නිර්මිත රූපී පදාර්ථ ඉන්රිුම්යයන්ට අරමුණුවේ.මෙහිදී මනෝඉන්රිර යට ප්රිමුථස්ථානය හිමිවේ.රූපී ලෝකවාසී සත්වදයින් බ්රුහ්මයින්ය.බ්රරහ්මයින්ගේ පැවැත්ම සඳහා අවශ්ය් ප්රිත්යර ඉතා සියුම්ය.මෙය භෞතික පදාර්ථමය ස්වරූපය ඉක්මවා ඇත.එනම් මානසික අවශ්යහතාවයන් පමණක් සම්පූර්ණවීම බ්ර හ්ම කායික සත්වූයන්ට පැවැත්ම සඳහා ප්රකමාණවත්ය.තමා මෙන්ම සෙසු බ්රබහ්මයින්ට මෛත්රිඉය වඩා ඒ මෛත්රියය ආහාර කොට පැවැත්ම සකසාගත හැකි තරම් මනෝඉන්රිා ය මෙහි ප්රටධානය.රූපී යැයි හැඳින්වුවද මෙහි කිසිදු භෞතික ස්වරූපයක් නැතිබැවින් එහි ක්ෂමණික වෙනස්වීම අවිද්යවමානය.වෙනස්වීම පැණෙන නමුදු ඒ වෙනස්වීම සඳහා ඉතා දිගුකාලයක් වැයවේ.මේ හේතුව නිසා බ්රාහ්ම කායික සත්ව යන්ට බොහෝ ආයුෂ ඇත.මීට සාපේක්ෂයකව මිනිස් හා දේව සත්වවයින්ට නිතරම සිය පැවැත්ම සඳහා භෞතික පදාර්ථ මත යැපීමට සිදුවන බැවින් වෙනස් වීම වේගවත්ය.භෞතික පදාර්ථවල සැකැස්ව මනුෂ්යද ලොවට වඩා සියුම් වන බැවින් සදේවලෝක වල වෙනස්වීමේ ක්රිෞයාවලිය මනුෂ්යස ලෝකයට සාපේක්ෂ කව අඩුය.බ්රිහ්ම ලෝකවලදී අනුපිළිවෙල අනුව වඩ වඩා ඉහළ තලවල වෙනස්වීම පහළ තලවලට වඩා අඩුය.මන්ද මානසික පැවැත්මේ වුවද සියුම්බව පහළ තලවලට වඩා ඉහල තලවල වැඩි බැවිනි.මානසික පැවැත්ම පිළිබඳ ක්රුමික ගැඹුරුවූ චිත්ත අභ්යාතසයක් ලෞකික ධ්යාාන සමාප්පත්ති ඉපිදවීමේදී අත්පත්වේ.මන්ද කාම සංඥා විඳීමෙන් රළුව ඇති ඉන්රී් ල ය සංජානන ඊට වඩා ඉහළ තලයකට යොමුකරවීමට මූලික අත්තිවාරම දැමෙනුයේ ලෞකික ධ්යාින හරහා වන බැවිනි.ප්රඊථම ධ්යාකනයේ සිට අනුක්රැමයෙන් අෂ්ටසමාපත්ති දක්වා විඳීම සියුම් කිරීමෙන් සංඥාව පිළිබඳ භාවනානුයෝගියාට හොඳ අවබෝධයක් ලැබේ.රූපාවචර ධ්යාසන වල සිට මිස අරූපාවචර ධ්යාාන උපදවා එය විදර්ශනාවට නැඟීමට අති සූක්ෂ.ම ප්රයඥාවක් ඇත්තෙකුට මිස වෙනත් කිසිවෙකුට හැකියාවක් නැතිබව දැක්වේ.බොහෝවිට බෝධිසත්ව‍යන්වහන්සේලාහට චතුරාර්ය්මිස සත්යාෙවබෝධය ලබාගත හැකිවනුයේ අෂ්ටසමාපත්ති උපදවා එය විදර්ශනාවට නැඟීමට දක්වන දක්ෂාතාව මතබව පැවසේ.මන්ද අරූපාවචර ධ්යා නවලදී සංඥාව පවතිනුයේ ඉතා දුබල ලෙස බැවින් එය යම්කිසි කාර්යයක් සිදුකිරීම සඳහා ප්රාමාණවත් අයුරින් මෙහෙයවාගැනීමේ අසීරුතාවක් ඇතිවීම ස්වභාවිකය.මේ හේතුව නිසා ලෞකික ධ්යාඅන පාදක කරගෙන පසුව විදර්ශනා භාවනාවට එළඹෙන පුද්ගලයින් විසින් රූපාවචර ධ්යායන මට්ටම්වලදී එය විදර්ශනාවට නැඟීමට යුහුසුළු වන බවක් පෙනෙන්නට තිබේ.විශේෂයෙන්ම අභිධර්මක්රාමයට නම් පංචම ධ්යාමනයේදී සූත්රානන්ත ක්රසමයට නම් රූපාවචර සිව්වන ධ්යා න මට්ටමේදී බොහෝවිට විදර්ශනාවට නැඟීම සිදුකරනු දැකිය හැකිය. මන්ද යත් එම ධ්‍යාන මට්ටමේදී ධ්යාටනාංග ලෙස උපෙක්ෂාටව හා එකග්ගතා ඇති බැවින් පහසුවෙන් සිතේ සමාධිය රැකගෙන ප්ර්ඥාව උපදවාගත හැකි බැවිනි.

    • චන්ද්‍රිකා රණවක

      Ane Sadu Sadu Sadu Uthum Usas Buddhimat Ugath kenek

    • සමින්දි හර්ෂණී අත්තනායක

      ආචාර්ය සුජිත් නිශාන්ත හේවගේ මහතාණනි, ඔබතුමා විසින් රචනා කරන ලද රසවත් දහම් සටහන් කීපය හරීම ආශාවෙන් කියවූවා. මමත් බුදුදහමට ගොඩාක් කැමති කෙනෙක්. මම ඔයතුමාගේ රූපයත් සටහනින් දුටුවා. ඔබතුමාගේ සටහන් වගේම ඔබතුමාට තිබෙන්නේත් දුටුවන් පහදින සුළු රූපයක්. මම ගොඩක් කැමැත්තෙන් ඉන්නවා ඔබතුමා සැබවින්ම මුණ ගැහිලා වචනයක් දෙකක් කතාබහ කරන්න. මට ඔබතුමාගේ ලිපිනය හෝ දුරකථන අංකය හෝ ලබා දෙන්න පුළුවන් නම් ඒක ඔබතුමා මට සිදුකරන විශේෂ ගෞරවක් ලෙස මම හිතනවා. මම වගේම අපේ ගෙදර සියළු දෙනාටම මම මේ සටහන් සියල්ල ඩවුන් ලෝඩ් කරගෙන කියවන්න දුන්නා. ඒ අයත් මේ සටහන් කියවලා ඔබතුමා හඳුනාගන්න කැමැත්තෙනුයි ඉන්නේ. අපේ අම්මා, තාත්තා, අක්කා, මල්ලි සහ මම ඔබතුමාගේ ලිපි කියවලා ගොඩක් කරුණු දැන ඉගෙන ගත්තා. ආයෙමත් පුලුවන් විදිහට අපිට මේ වගේ බුදුදහම සම්බන්ධ කරුණු ගැඹුරින් පහදා දෙන්න කියලා මම ඉතා කාරුණිකව ඉල්ලා සිටිනවා. මම ඉගෙනුම ලැබුවේ නුගේගොඩ අනුලා විද්යා ලයේ. ඒ වගේම කොළඹ විශ්වවිද්යාිලයේ වෛද්යබ පීඨයේ. දැනට මම වෛද්යේවරියක් විදිහට සේවය කරනවා. ඔබතුමාට පුළුවන් නම් මගේ ඊමේල් මඟින් මාව සම්බන්ධ කරගන්න. නැතිනම් ඔබතුමාගේ ලිපිනය හෝ ජංගම දුරකථන අංකය හෝ ඊමේල් ලිපිනය හෝ දන්වන්න. ඒක අපි වගේ තව බොහෝ දෙනෙකුට ඔබතුමාට සම්බන්ධ වෙන්න පහසුවක් වේවි. තෙරුවන් සරණයි!!!

    • සමින්දි හර්ෂණී අත්තනායක

      ආචාර්ය සුජිත් නිශාන්ත හේවගේ මහත්මයාගේ සටහන් මම මුල සිට අගට කීප වාරයක් එහි ආශ්වාදය ගැඹුර අත්විඳීමින් කියෙව්වා.ඒක හරිම ගැඹුරුයි.ඒ වගේම රසවත්.මට සමහර ස්ථාන ගැඹුරු බව වැටහුනා. තවත් එහි කරුණු මට අවබෝධ වන මට්ටමට විස්තර වුනා නම් කියලා හිතුනා. මම වෘත්තියෙන් වෛද්‍යවරියක්. මේ නිසා සාමාන්‍ය මනුස්ස ජීවිතය පිලිබඳ හොඳ අවබෝධයක් මට තිබෙනවා. මම වගේ ප්‍රධානතම විෂය වෛද්‍ය විද්‍යාව හැරුණුවිට බුදුහම පිළිබඳ ලියවුනු පතපොත හරිම ආශාවන් කියවනවා. රේරුකානේ චන්දවිමල නායක ස්වාමීන්වහන්සේගේ සතිපට්ඨාන භාවනා ක්‍රමය මම ඉතාම ආශාවෙන් කියවූ පොතක්.මම විශ්වවිද්‍යලයේ ඉගෙනුම ලබන අවදියේ වුනත් පුස්තකාලයේදී මම වෛද්‍ය විද්‍යා පොතපතට අමතරව බුදුදහම පිළිබඳ ලියවුනු පතපොත කියෙව්වා.අනික මගේ විශ්වවිද්‍යාලයීය මිතුරියන් විශාල ප්රුමාණයක් කලා පීඨවල ඉගෙන ගත්තා.මා ඒ අය මඟිනුත් බුදුදහම පිළිබඳ යම්යම් කරුණු දැන ඉගෙන ගත්තා. අපේ අම්මලා අප්පච්චිලා අපිව කුඩා කලේ ඉඳලා බුදුදහමේ ප්‍රතිපත්තිවලට අනුව කටයුතු කරන්න හුරුකරලා තිබුණා. මේ නිසා උපතින්ම නිවසේ බෞද්ධ හුරුවක් තිබුණා. මෙබඳු දැනුවක් ඇති ගිහි මහත්මයෙකු දැක ගැනීමට ලැබීම ඉතාම සතුටක්.

  14. මානව මොළය හා සිරුර පුරා දිවෙන ස්නායු පද්ධතිය තොරතුරු සන්නිවේදන සම්ප්රේළෂණ කාර්යය මනාව ඉටුකරනු ලබයි.ඉන්රිසන් යන් මඟින් භෞතික පදාර්ථ අරමුණු කරගැනීමේදී හටගන්නා ස්නායු ආවේග මඟින් තොරතුරු සන්නිවේදනයවේ.මොළය හා සිරුර පුරා දිවෙන ස්නායු පද්ධතිය මේ තොරතුරු සන්නිවේදන සම්ප්රේයෂණ කාර්යයේදී වැදගත් මෙහෙවරක් ඉටුකරයි.මානව මොළය හා ස්නායු පද්ධතිය තොරතුරු හුවමාරුවේදී විද්යුතත් පරිපථයක ස්වරූපයක් උසුලනු ලබයි.මේනිසා එක් ස්ථානයක ඇති තොරතුරක් වෙනත් ස්ථානයකට ගමන්ගැනීමට ඉතාම කෙටි කාලපරාසයක් තුළ හැකියාව ඇත.මේ තොරතුරු සන්නිවේදන සම්රේන ෂණය කාර්යය සංඥා බවට පරිවර්තනය වී ස්නායු පද්ධතිය දිගේ ගමන්ගන්නා ඉන්රින ය සංවේදන නිසා සිදුවේ.මේ අනුව තොරතුරු සම්ප්රේ්ෂණ කාර්යය සිදුවනුයේ විද්යු්ත් සංඥා ස්නායු රැහැන් දිගේ ගමන්ගැනීමෙනි.විද්යු ත් පරිපථයක් තුළින් යම්කිසි විද්යුරත් ධාරාවක් සම්ප්රේ්ෂණය වන ස්වරූපයකින් මේ ක්රිීයාව සිදුවන බව සැලකිය යුතුය.ඒ විද්යු ත් ධාරාව ගමන්කරන්නාක් මෙන් ධන අග්රව හා සෘන අග්රේ ඇතිව මේ ස්නායු සංවේද ගමන්කිරීම සිදුවේ.එලෙස ඉන්රි අ ය සංජානන සම්ප්රේඇෂණය සිදුවීමට නම් භෞතික පදාර්ථ සෘජුවම ඉන්රිේගම යන්වලට අරමුණු වියයුතුය.නිදසුනක් වශයෙන් ඇසට රූපය පෙනීම් වශයෙන් අරමුණුවීමට නම් ඇසේ සිට නියමිත දුරප්රිමාණයකින් ප්රතතිබිම්බය පිහිටිය යුතුය.ඊට වඩා වැඩි දුරකින් පිහිටි හෝ ආවරණයකින් මුවාවී පිහිටි ප්රණතිබිම්බයක් පියවි ඇසට අරමුණු කරගත නොහැකිය.එවිට දෘෂ්යස සංජානන සම්පූර්ණ වීමට අවශ්ය‍ සාධක නොමැතිවීම නිසා ඉන්රි ය අරමුණු නිසි ලෙස ලබාගත නොහැකිය.ගුවන්විදුලි යන්ත්ර්යක් සුසර කිරීමෙන් ඉතා දූර ඈත සිට විකාශය කෙරෙන ශබ්දය පවා මැනවින් ග්රුහණය කළ හැකිවාක් මෙන් මිනිස් ස්නායු පද්ධතිය හා ඉන්රිකාශයයන්ද ප්රසගුණ කිරීමෙන් සුසර කරගත හැකිය.එසේ සුසර කිරීම මඟින් සාමාන්යා පියවි මානව ඉන්රිෙර යන්ට අරමුණුකර ගත නොහැකි අරමුණු පවා ඉතාම පහසුවෙන් ග්රමහණය කරගත හැකිය.ස්නායු පද්ධතියට සෘජුව සම්බන්ධ නොවන විවිධවූ සංඥා වුවද සන්නිවේදනය කරගැනීමේ හැකියාව මානව මොළයට ස්වභාවිකව ලැබී තිබේ.ඇතැම්විට මෙබඳු හැකියා පුහුණු කිරීම තුළින් වඩාත් වැඩි වර්ධනයකට ලක්කළ හැකිය.එසේම සාමාන්ය්යෙන් එක් ස්ථානයක සිට සිය සමීපතමයෙකුගේ මනසින් නිකුත්වන සිතිවිලි තරංග ඊට බොහෝ ඈත දුරකට විහිද ගොස් තවත් අයෙකුට සන්නිවේදනයවීමේ අවස්ථා පිළිබඳ වාර්තා මේ පිළිබඳ සිදුකළ සායන පර්යේෂණතුළ විද්යිමානය.මේ බොහෝවිට දැනෙන හැඟෙන සිද්ධිවලින් සමන්විතය.නිශ්චිතබව අඩුය.මනස පුරුදු පුහුණු කිරීම මඟින් මීට වඩා නිශ්චිත අයුරින් සිතිවිලි අයෙකුගෙන් තවත් අයෙකු වෙත සාර්ථකව සන්නිවේදනය කළහැකිය.එසේම ඊට සමාන විවිධ අසාමාන්යක ක්රිෙයාකාරකම් තව බොහෝමයක් සිදුකළ හැකිය.සිත දියුණුකළ අය විසින් සිදුකරන විවිධ සෘද්ධිවිධ ප්රාරතිහාර්ය ක්රිබයා හා අභිඤ්ඤා නිසා ලැබිය හැකි මනෝමය ශක්තීන් මානසික හැකියාව පුහුණු කිරීම මඟින් ලැබිය හැකිය.මේ ධ්යාඤන අභිඤ්ඤා පිළිබඳව බුදුසමයට බොහෝ ඈත කාලවකවානුවල පවා අවධානයට ලක්ව පැවතිනි.පසුකලකදී බුදුහිමියන් විසින් විධිමත් පිළිවෙලක් ඇතිව මෙබඳු අභිඤ්ඤා ලැබීමට අවශ්යය සුදුසුකම් සම්පූර්ණ කරන ආකාරය පහදා දී තිබේ.
    අභිඤ්ඤා යනු සිතේ පවතින අතින්රි ය හැකියාවක් ලෙස සැලකේ. මේ අභිඤ්ඤා සෘද්ධිවිධි වලට අයත්ය.එසේම අභිඤ්ඤා පහක් ඇති හෙයින් ඒවා පංචාභිඤ්ඤා ලෙස හැඳින්වේ.ඒවා නම් ඉද්ධිවිධ,දිබ්බසොත,පරචිත්තවිජානන,පුබ්බෙනිවාසානුස්සති හා දිබ්බචක්ඛු යන අභිඤ්ඤා පහයි. අභිඤ්ඤා ලැබීමට කැමති යෝගාවචරයින් විසින් භූත කසිණ සතරෙහිද, වර්ණ කසිණ සතරෙහිද යන අට කසිණයෙහි වෙන් වෙන්ව අෂ්ට සමාප්තිය ලබාගත යුතුය.භූත කසිණ නම් පඨවි,ආපෝ, තේජෝ හා වායෝ කසිණ සතරයි.වර්ණ කසිණ නම් නීල,පීත,ලෝහිත හා ඕදාත යන සිව්වර්ණයි. මෙහි සඳහන් අෂ්ට සමාපත්ති යනු ප්රවථම ධ්යා නයේ පටන් නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය දක්වා ඇති ධ්යානන සමාපත්තියි.එසේ උපදවා විවිධ අයුරින් එම ධ්යා්න සමාපත්තිවලට ක්ෂණිකව සමවැද මනාව ප්රඳගුණ කළයුතුය.කසිණාලෝම,කසිණ පටිලෝම,කසිණානුලොමපටිලොම,ඣනානුලෝම ඣාන පටිලොම, ඣනානුලොමපටිලොම, ඣානුක්කන්තික, ආරම්මණසඞ්කන්තික,අඞ්ගාරම්මණ සඞ්කන්තික, අඞ්ගවවත්ථාිපන, ආරම්මණවවත්ථා,පන යන ක්‍රමවේද මෙලෙස ධ්යාඞන සමාපත්තිවලට සමැවැදී පුරුදු පුහුණු වියයුතු ආකාර වේ.මෙහි කසිණාලෝම නම් මුල සිට අග දක්වා කසිණ අනු පිළිවෙලින් ධ්යාුනවලට සමවැදීමය.පළමුවෙන් පඨවි කසිණයට සමවැදුනි නම් දෙවනුව ආපෝ කසිණයටද තෙවනුව තෙජො කසිණයටද අනුපිළිවෙල අනුව සමවැදීම මීට අයත්ය.මෙසේ අෂ්ට සමාපත්තිවලම ප්රිගුණ කළයුතුය.කසිණපටිලෝම නම් අග සිට මුල දක්වා ධ්යායනවලට සමවැදීමයි. පළමුවෙන් ඕදාත කසිණට සමවැදුනි නම් දෙවනුව ලොහිත කසිණයෙහි තෙවනුව පීත කසිණයේ ආදී වශයෙනි.මෙසේ අෂ්ට සමාපත්තිවලට සමවදිනු ලැබේ.කසිණානුලොම පටිලොම නම් මෙසේ මුල සිට අග දක්වාද අග සිට මුල දක්වාද ධ්යාුනවලට සමවැදීමයි.ඣනානුලෝම නම් ධ්යාවන අනු පිළිවෙලින් සමවැදීමයි.පළමුවෙන් ප්රඞථම ධ්යාුනයට සමවැද අනතුරුව දුතිය ධ්යාෝනයටද පසුව ඉන් නැඟිට තෘතිය ධ්යාමනයටද ආදී ලෙස නෙවසඤ්ඤානසඤ්ඤායතනය දක්වා සමවැදිය යුතුය.ධ්යාටන පටිලෝම නම් නෙවසඤ්ඤායතනයෙහි සිට ප්රාථම ධ්යායනය දක්වා සමවැදීමයි.ධ්යානනානුලෝම පටි ලෝම නම් මෙලෙස මුල සිට අග දක්වාද අග සිට මුල දක්වාද සමවැදීම වේ.ඣානුක්කන්තික නම් ධ්යාෙන එකක් හැර එකකට සමවැදීමය.පඨවි ධ්යා නයේ ප්රාථම ධ්යා නයට සමවැද පසුව එහි තෘතීය ධ්යා නයට සමවදියි.පසුව එය හැර ආකාසනඤ්චායතනයටද එයින් පසු ආකිඤ්චඤ්ඤායතනයටද සමවදියි.ආපෝ කසිණ ආදී සෙසු කසිණ ධ්යා නවලට සමවැදීමද මෙපරිදිය.කසිණුක්කන්තික නම් කසිණ එකක් හැර එකකට සමවැදීමවේ.පඨවි කසිණයේ ප්රසථම ධ්යාිනයට සමවැද පසුව තෙජෝ කසිණයේද පසුව නීලකසිණයේද පසුව ලෝහිත කසිණයෙහිද ප්ර්ථම ධ්යාධනයට සමවැදිය යුතුය. අඞ්ගසඞ්කන්තික නම් ආරම්මණ පිළිවෙලින් සමැදීමයි.පඨවි කසිණයේ ප්රජථම ධ්යාදනයට සමවැද අපෝ කසිණ ආදියේද ප්ර්ථම ධ්යාැනයටම සමවැදිය යුතුවේ.අඞ්ගාරම්මණ සඞ්කන්තික නම් අංග හා අරමුණු යන දෙකටම එකක් හැර එකක් වශයෙන් සමවැදීමයි.පථවි කසිණයේ ප්රනථම ධ්යාුනයට සමවැද පසුව ආපොකසිණයේ දුතිය ධ්යාදනයටද තෙජො කසිණයේ තෘතීය ධ්යානනයටද සමවැදීමයි. අඞ්ගවවත්ථාිපන නම් ප්ර‍ථම ධ්යාජනාංග පසක් ඇත. ආදී ලෙස එක් එක් ධ්යායන උපදවා එහි ධ්යානනාංග ව්යතවස්ථා කිරීමයි.ආරම්මණවවත්ථා‍පන නම් මේ පඨවි කසිණයයි.මේ ආපෝ කසිණයයි යනාදී සේ ආරම්මණ මාත්ර‍ ව්යරවස්ථා කිරීමයි.අෂ්ට සමාප්ති උපදවා මේ අයුරින් එම සමාපත්ති හොඳින් වසඟ කර නොගෙන කිසිකලෙක අභිඤ්ඤා උපදවාගැනීම පිණිස සිත සකස්කරගත නොහැකිය.පංචවිධ අභිඤ්ඤාවල මුල්ම අභිඤ්ඤාව සෘද්ධියි.සෘද්ධි නම් දහයකි.එනම් අධිට්ඨාන,විකුබ්බන,මනෝමය, ඤාණවිප්ඵාර,සමාධිවිප්ඵාර,අරිය,කම්මවිපාකජ,පුණ්යනවත්,විජ්ජාමය හා පයෝගපච්චය යනුවෙනි.
    මින් අදිට්ඨාන සෘද්ධි යනු අධිෂ්ඨාන වශයෙන් නිපදවන සෘද්ධියයි.තමාගේ ස්වරූපය ගත් කීපදෙනෙකු වේවායැයි අදිෂ්ඨානකිරීමෙන් එය ඉටුවීම නිදසුන් වශයෙන් දැක්වියහැකිය.විකුබ්බන සෘද්ධි යනු ප්රඉකෘති සිරුර වෙනුවට වෙනත් ස්වරූපයකින් පෙනී සිටීමයි.මනෝමය සෘද්ධි යනු තම සිරුර තුළ තවත් මනෝමය සිරුරු නිපදවීමයි.ඤාණවිප්ඵාර සෘද්ධි යනු අර්හත්වයට හේතු සම්පත් ඇතිවිට මරණින් ගැලවීමයි.සමාධිවිප්ඵාර සෘද්ධි චිත්ත සමාධිය නිසා වන සෘද්ධියයි.ආර්ය සෘද්ධිය නම් සිය සිත තමන්ට වසඟ කිරීම් වශයෙන් පවත්නා සෘද්ධියයි.කම්මවිපාජ සෘද්ධි නම් භව උපතට අනුව කර්මවිපාක වශයෙන් ලැබෙන විශේෂ හැකියාවන්ය.පුණ්යි සෘද්ධි නම් බොහෝ පින්ඇති අය හට ඇතිවන විවිධ හේතුසම්පත්තියයි.විද්යාපමය සෘද්ධි නම් තාක්ෂණ දැනුම භාවිතාකොට ඇතිකර ගත් විශේෂ හැකියාවන්ය.ප්රියෝග ප්ර ත්යත සෘද්ධි නම් තමාගේ උපක්ර මික ශක්තිය භාවිතාකොට ඇති කරගත් විශේෂ කුසලතායි.අධිෂ්ඨාන,විකුබ්බන හා මනෝමය යන සෘද්ධිබල තුන ඉහත දක්වනලද සෘද්ධි 10 අතරින් පංචාභිඤ්ඤාවට අයත්ය.තවද සෘද්ධිය පිළිබඳ භූමි සතරක්ද,පාද සතරක්ද,පද අටක්ද මුල් දහසයක්ද ඇත.භූමි සතරවනුයේ පථම ධ්යාකන,දුතිය ධ්යාිනථ තතිය ධ්යාදන හා චතුත්ථි ධ්යාහන යයි.මින් මුල්ධ්යාූන තුන සම්භාරභූමි ලෙසද අවසන් ධ්යාතනය ප්රයකෘතිභූමි ලෙසද හැඳින්වේ. පාද සතර වනුයේ ඡන්දි්ද්ධිපාද,විරියිද්ධිපාද,චිත්තිද්ධිපාද,වීමංසිද්ධිපාද යන්නයි.පද අට නම් ඡන්දව, සමාධි, වීරිය, සමාධි, චිත්ත සමාධි වීමාංසා සමාධි යන්නයි.සෘද්ධිය උපදවා ගැනීමට ඉහත දක්වන ලද සියළු කුසලතා මනාව ප්රතගුණකර තිබිය යුතුවේ.තමා විසින් උපදවාගත්අභිඥා පාදක ධ්යානනයට සමවැදී ඉන් නැඟීසිට තමාට අවශ්යය දේ මෙනෙහිකර පරිකර්ම කළ යුතුය. එසේ කොට යළි අභිඥා පාදක ධ්යාීනයට සමවැදී ඉන් නැඟී අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය.එසේ කරත්ම අධිෂ්ඨානය පරිදි සිදු වන බව දක්වා ඇත.මෙසේ උපදවන ලද විවිධ නිර්මිත දේ සැබෑවක් නොවන බැවින් ඒවාට ඇති ආයුෂ ඉතා සීමිතය.බොහෝවිට අධිෂ්ඨාන කාලසීමාවතුළ පමණක් පැවතී ඒවා අතුරුදහන්වී යයි.චිත්ත ශක්තිය ඔස්සේ පරමාණු හෝ ශුද්ධ අෂ්ටක ඒකරාශිකොට කිසියම් භෞතික ද්රුව්යයයක් සකස්කිරීම මෙහිදී සිදුකර ඇත.චිත්ත ශක්තිය මඟින් බාහිර ලෝකයේ භෞතික ද්ර්ව්යයයන් රිසි පරිදි හැසිරවිය හැකිබව මින් පැහැදිලිවේ.නමුදු මෙහිදී සිහිතබාගත යුත්තක් නම් මෙලොව කිසිදු භෞතිකද්රරව්ය යක් අමුතුවෙන් නිර්මාණය කළ නොහැකි බවයි.සැබවින්ම මෙහිදී සිදුකරනුයේ පෙර නොතිබූ යමක් නිර්මාණය කිරීමක් නොව ලොව අදෘෂ්යිමානව තිබූ යම් සූක්ෂසම භෞතික අණුක පදාර්ථ ප්රාඥප්තියට අනුකූලව වෙනස් කිරීමක් හා එය දෘෂ්යනමාන කිරීමක් පමණි.ශුදුධ අෂ්ටක මේ ලොව සෑම තැනකම ඇත.හිරු එළියේ මෙන්ම වායුවේද ශුද්ධ අෂ්ටක පවතී.නමුත් ඒවා පියවි මනුෂ්ය දෙනෙතට යොමු නොවේ.ලෝකය සියළු භෞතික ද්රපව්යනයන්හි මූලික තැනුම් ඒකකය නම් මේ ශූද්ධ අෂ්ටකයි.පදාර්ථ තැනී ඇත්තේ මේ ශුද්ධ අෂ්ට විවිධ අනුපාත අනුව සංයෝගවීමෙනි.මේ ලෝකයේ විවිධ විචිත්රාවත් බව සකස්වී ඇත්තේ මේ ශුද්ධ අෂ්ටක සංයෝගවී ඇති අනුපාතය විවිධ අගයන් හා පරාසයන් ගනු ලබන බැවිනි.ඒ හැර ලොව නොතිබූ යමක් අළුතින් මැවිය නොහැකිය.මෙලොව කිසිදු මවන්නෙකු හෝ මවනු ලැබීමක් හෝ නැත.සෘද්ධි ප්රාකතිහාර්යේදී සිදුකරනුයේ යමක් තව දෙයක් බවට වෙනස් කිරීමකි.මේ වෙනස්කිරීම පවා පවතිනුයේ එම සෘද්ධිය අධිෂ්ඨාන කළ කාලසීමාව තුළ පමණි.
    දිබ්බසෝත ඥානය නම් පංචාභිඤ්ඤාවට අයත් තව එක් අභිඤ්ඤාවකි.දිබ්බ සෝතය දාෂ්යස සංජානන ශක්තිය දියුණු කිරීමෙන් ගොඩනඟා ගතහැකි ඉතා සූක්ෂේම අතින්රිය ය සංජානන හැකියාවක් ලෙස සැලකේ. දේව යෝනියේ උපන් සත්වයන් තුළ ශ්ර්වණ හැකියාව උපරිම ලෙස පවතී.එය සාමාන්යක අයෙකුගේ ශ්රේවණ හැකියාවට වඩා ඉතා සියුම්ය. සාමාන්ය පරිසරය තුළ ශබ්ද තරංග විවිධ තරංග ආයාම වලින් හා පරාස වලින් පවතියි. එය සාමාන්යි කෙනෙකුට සිය ස්වභාවික ඉන්රිග යන් මඟින් උකහා ගැනීමට අසීරුය. මන්ද ඉන්රිස් යන්හි විවිධ සීමා පවතින බැවිනි. නිදසුනක් ලෙස බිත්ති ප්රානකාර ආදියෙන් ආවරණය වී ඇති ස්ථානයකදී ශබ්ද තරංග වලට ඒවායින් බාධා ඇතිවේ.එවිට ශ්රරවණ හැකියාව අඩු වේ. එසේම ඉන්රිාව යන්හි ඇති විවිධ දුබලතා නිසාද ශ්රාවණ තරංග නිසි ලෙස උකහා ගැනීමට නොලැබීම නිසා ශ්රීවණ හැකියාව අඩු වීමට ඉඩ තිබේ. නමුදු දිබ්බසෝත ඥානය උපදවා ගැනීමට හැකියාව ලැබූවෙකුට මේ කිසිදු බාධාවකින් තොරව ශබ්ද තරංග ලබාගැනීමේ හැකියාව ඇත. මේ දිබ්බසෝත ඥානය ලබා ගැනීමේදී ලෞකික චතුත්ථිග ධ්යාකනයට සමවැදී ඉන් නැඟිට අධිෂ්ඨාන කළ යුතුය. මෙය අභිඥා පාදක ධ්යාකනය ලෙස සැලකේ.මන්ද චිත්ත සමාධියට පත්ව ඉන් නැඟී අධිෂ්ඨානකරනුයේ චතුත්ථිතධ්යාෙනය පාදක කරගෙන වන බැවිනි.මේ හැකියාව වුවද ක්රධමික ලෙස වර්ධනය කරගත යුතුය.පළමුව පියවි කණට ඇසෙන ශබ්ද කෙරෙහි අවධානය යොමු කළයුතුය.දෙවනුව එසේ අවධානය යොමුකිරීම අනුක්ර මිකව කුඩා ශබ්ද දක්වා වර්ධනය කළ යුතුය. එසේම ශබ්ද ශ්රවවණ වන දිශා වශයෙන්ද අවධානය යොමුකළ යුතුය.එවිට ශබ්ද ශ්රුවණයවීම සමඟම එය කුමන දිශාවේ සිට පැමිණි ශබ්දයක්දැයි වටා වටහාගත හැකිය.ප්ර්කෘති ශ්රීවණ ඉන්රිදිශ යට ප්ර කටවන ශබ්ද වඩාත් හොඳින් පරිකර්ම සිතට අරමුණුවේ.මෙසේ කීප ශබ්ද නිමිත්ත මෙනෙහිකරත්ම වහාම දිබ්බසෝත ධාතුව උපදිතැයි වැටහෙන අවස්ථාවක් එළඹේ.ඇසුනු ශබ්ද අතරින් කිසියම් ශබ්දයක් අරමුණු කර මනෝද්වාරවර්ජනය උපදියි.එය නිරුද්ධ වත්ම පරිකර්ම උපචාර අනුලෝම ගෝත්රණභූ සිත් ඉපිද චතුත්ථිව ධ්යාදනය අර්පණාවේ.මේ අර්පණා සිතේ පවතින ප්රවඥාව දිබ්බසෝත ධාතුවයි.එය වඩාත් ශක්තිමත් කරගැනීමට නම් ඉතා සමීප, සමීප, ළඟ, මධ්යරස්ථ, දුර, ඉතා දුර, බොහෝ ඈත ආදී වශයෙන්ද නිවස, ප්රාදේශය, ගම, නගරය, දිස්ත්රිඩක්කය, පළාත, රට, මිනිස් ලොව, විශ්වය ආදී වශයෙන්ද පරිච්ඡේද කර වර්ධනය කිරීමට උත්සාහ දැරිය යුතුවේ.මෙසේ වඩා ඒ අතර ශබ්ද ඇසිය යුතුය.මෙසේ වඩත් වඩාත් ඒ යෝගාවචරයාට මුළු ලොව පුරාම විහිද පවත්වා විවිධ ස්වරූපයේ වූ ශබ්ද ශ්ර්වණය කළහැකිය.එසේම යම් ශබ්දයක් පැමිණි දිශාව ආකාරය හා වෙනත් විස්තර ශ්රපවණය වීමේදී වහා වැටහීයයි.මින් පැහැදිලිවනුයේ අධිමානසික ශක්තිය වුවද ක්රතමිකව වර්ධනය කළයුතුය යන්නයි.මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ සාමාන්යි පියවි මිනිස් කණට ඇසිය නොහැකි දුර,බාධක යන දේවලින් මුවාවී ඇති ශබ්ද පවා දිබ්බසෝත ඥානය මඟින් ඇසීමට හැකිවීමයි.ගුවන්විදුලි තරංගයක තරංග ආයාමය ගුවන්විදුලි පරිපථයක් මඟින් අවශ්යඇ අයුරින් සුසර කරගෙන මිනිස් කණට ඇසිය හැකි ලෙස පරිවර්තනය කර ලබාදීමට සමාන ක්රිඇයාවලියක් මෙහිදී සිදුවනබව සැලකිය හැකිය.එම ශබ්ද තරංග තරංග ආයාම සූක්ෂ ම හා කෙටි කිරීමතුළින් බාධක අතරින් සියුම් ලෙස ගමන් කරවිය හැකි මට්ටමකට සකස්කරගත හැකිබව මින් පැහැදිලිවේ.සාමාන්යියෙන් ශබ්ද තරංග මිනිස් කණට ඇසෙන පරාසයක් තිබේ.ඊට වඩා අඩු හෝ උච්ච සංඛ්යා්ත මිනිස් කණට නොඇසේ.නමුදු මිනිසාට මනස දියුණුකිරීම තුළින් මේ අභියෝග ජයගත හැකිබව පැහැදිලිය.මෙය යම් තරමකට තාක්ෂණ දියුණුව තුළින්ද සිදුකරගත හැකිය.ජංගම දුරකථනය ඊට හොඳ නිදසුනකි.ජංගම දුරකථනයක් හෝ චන්රිතුළිකා දුරකථනයක් පමණට මෙන්ම ඇතැම් අවස්ථාවලදී ඊට වඩා වුවද දිබ්බසෝත අභිඤ්ඤාව ක්රි්යාත්මක වන බව මෙහිදී පෙනී යයි.තාක්ෂීණික දියුණුව නොදියුණු කාලයකදී නම් මෙසේ ඉතාම දුර බැහැර සිට නිකුත්වන ශබ්ද තවත් ස්ථානයක සිටින අයෙකුට ඇසියහැකි යැයි පිළිගැනීම නම් තරමක් අසීරුවන්නට ඉඩතිබිණ.නමුත් අද නවීන තාක්ෂයණ දියුණුව නිසා ඒ දේ ඉතාම පහසුවෙන් සිදුකළ හැකිය.මේ හේතුව නිසා යම් හෙයකින් මනස දියුණු කිරීමෙන් මේ ආධ්යාපත්මික හැකියාව මිනිසාට ලබාගත නොහැකි යැයි සිතන්නට කිසිදු හේතුවක් නැතිබව පැහැදිලි විය යුතුය.
    දිබ්බ චක්ඛු ලෙස හැඳින්වෙනුයේ දෙවියන්ගේ දෘෂ්යහ සංජානන හැකියාවයි.භෞතික ද්ර්ව්යහ වලින් නිර්මිත නොවූ බැවින් මනුෂ්යන දෘෂ්යත සංජානනය මෙන් සීමිත නැත.ඉතා දුර,බාධක වලින්යුතු දෘෂ්යය සංජානන පවා දිබ්බචක්ඛුවට පහසුවෙන් සංජානනය වේ.සමථ භාවනාක්රුමයෙන් උපදවාගත් අභිඤ්ඤා චකඛුව එම දිබ්බ චක්ඛුවට සමාන නිසා මේ සුවිශේෂී දෘෂ්යක අභිඤ්ඤාවට දිබ්බ චක්ඛුව යැයි කියනු ලැබේ.මෙය දිබ්බ චක්ඛුරභිඥාඤ්ඤාණයයි.චුතූපපාත ඥාණය නමින් හැඳින්වෙනුයේද මේ ඥාණමය.චුතූපපාතඥාණය නමින් හැඳින්වෙනුයේ චුති උත්පත්ති දැනගන්නා නුවණයි.ඇතැම් අය චුතිය පමණක් දක්නා අතර උත්පත්තිය නොදකිති.මොවුහු උච්ඡේද දෘෂ්ටික වෙති.ඇතැම් අය උත්පත්තිය දකින මුත් චුතිය නොදකිති.මොවුහු නව සත්වවයින් උපදිතැයි වරදවා ගනිති.චුතුපපාත ඥාණය ඇති අය දිට්ඨිවිශුද්ධිකයෝ වෙති.මන්ද සත්වුයන්ගේ උත්පත්ති හා චුති නිසි ලෙස දකින බැවිනි.එබැවින් මේ දිබ්බචක්ඛු ඥාණය විශුද්ධය.මනුෂ්යනත්වය ඉක්මවා දැකිය හැකි ශක්තියක් ඇති අය වෙති.මේ දිබ්බචක්ඛු ඥාණය නිසා චුතවන උපදින සුගතිගාමීවන හා දුගතිගාමී වන සත්වඅයන්ද දැකීම නිසා කර්මඵල විපාක පිළිබඳ නිසි අවබෝධයක් ඇත.මන්ද එකී සත්වයයන් සුගතිගාමීවන හා දුගතිගාමී වන කර්මඵල විපාක චුති උත්පත්ති තමන් විසින් උපදවාගනු ලැබූ දිබ්බචක්ඛුවෙන් දැක ගත හැකි බැවිනි.මෙසේ සත්වපයන්ගේ චුති උත්පත්ති දකින මුල් කොටස දිබ්බචක්ඛුවට අයත්ය.ඒ චුති උත්පත්තියට හේතුවන කර්මඵල විපාක දකින කොටස යථා කම්මුපගඤාණ කොටසට අයත් වේ.මේ දිබ්බචක්ඛුව උපදවා ගැනීමට කැමති ආදිකම්මිකයා විසින් තෙජෝ කසිණ,ඕදාත කසිණ හා අලෝක කසිණ යන කසිණ තුන අතරින් එක් කසිණයක් උපචාර ධ්යාෝනයට ගෝචර වන පරිදි වැඩිය යුතුය.එහි අර්පණාවට නොපැමිණිය යුතුය.මේ තුන් කසිණ අතරින් ආලෝක කසිණය වඩා යෝග්යව වේ.එබැවින් ආලෝක කසිණය හෝ සෙසු කසිණ දෙකින් එකක් හෝ ගතහැකිය.කුමන කසිණයක් ගත්තද කසිණ මණ්ඩල පිළියෙළකර කසිණ භාවනා වඩන අයුරින් භාවනා වඩා එහි ප්ර ථම, දුතිය, තතිය හා චතුත්ථිත ධ්යාාන ඉපිදවිය යුතුය.සූත්රාරන්ත ක්රඑමයට නම් චතුත්ථි, ධ්යාෙනද අභිධර්ම ක්ර්මයට නම් පංචම ධ්යායනයද අභිඥා පාදක ධ්යායන ලෙස සැලකේ.දිබ්බසෝතය ලැබීම පිණිස වැර වඩන යෝගාවචරයා විසින් අභිඥා පාදක ධ්යායනයට සමවැද ඉන් නැඟිට පරිකර්ම සමාධි සිතින් ඒ රූප බැලිය යුතුය.මුලින් ආලෝක කසිණ නිමිත්ත වැඩූ තැන්හි ඇතුළත් රූප බැලිය යුතුය.ඒ රූප බලත්ම ඔහුගේ පරිකර්මවාරය ඉක්ම යයි.එවිට ආලෝකය අන්තර්ධානවේ.අලෝකය අන්තර්ධාන වූවිට රූපද නොපෙනී යයි.එවිට ඔහු විසින් යළි පාදක ධ්යා නයට සමවැදී ඉන් නැඟී යළි අලෝකය පැතිරවිය යුතුය.එවිට ඒ ආලෝකය ක්රයමයෙන් බලසම්පන්න වේ.මේතාක් ස්ථානවලට ආලෝකය පැතිරේවා යැයි යම්තාක් ප්රකදේශ පරිච්ඡේද කරගනීද ඒතාක් ස්ථානවල ආලෝකය පැතිර පවතියි. දවස පුරාම වුවද රූප බලන්නේ නම් රූප පෙනෙයි.යමෙකු ඉටිපන්දමක් ගෙන රාත්රීය ගමනක් යයි. ඒ ඉටිපන්දම නිවෙයි.යළි දැල්වීමේදී පෙරට වඩා හොඳින් ආලෝකමත්වේ.යළි යළි නිවුන විටකදී එසේ දල්ව දල්වා ගමන යත්ම හිරු උදාවෙයි.එවිට ඉටි පන්දම ඉවතලා හිරුඑළියෙන් ගමන යයි.ඒ සිදුවීම් පෙළ දිබ්බචක්ඛුව උපදවා ගැනීමේදී සිදුකරන ක්රි යවළියට සමානය.මුලින්ප්රපකෘති ඇසට අරමුණුවන තෙක් මානයේ පටන් අනුක්රිමයෙන් දුරබැහැර දර්ශනාදිය බැලීමට යොමු විය යුතුය.ඒ දර්ශන ප්රුකෘති ඇසටද ප්රටකට වෙතත් පරිකර්ම සිතට වඩා හොඳින් ප්රබකටවේ.මෙසේ දර්ශන නිමිත්ත මෙනෙහි කරත්ම දැන් දිබ්බචක්ඛු ධාතුව උදින්නේ යැයි කිවයුතු අවස්ථාව වෙතට එළඹෙයි.එහිදී ඒ දර්ශන අතරින් කිසියම් දර්ශනක් අරමුණුකර මනෝද්වාරාවර්ජනය උපදියි.එය නිරුද්ධ වෙත්ම පරිකර්ම උපචාර අනුලෝම ගෝත්ර්භූ සිත් ඉපිද චතුත්ථිජ ධ්යාළන අර්පණාව උපදියි.ඒ අර්පණා සිතේ පවතින ප්රතඥාව දිබ්බචක්ඛු ධාතුවයි.එය ශක්තිමත් කිරීමට නම් තමා අවට ඇති පරිසරය කොටස් කර සලකා මෙම ස්ථානවල ඇති දර්ශන දැකීමට හැකියාව ලැබේවායැයි සලකා සෙන්ටි මීටරයක්, මීටරයක්, කිලෝමීටරයක් ආදී වශයෙන් දුරප්රවමාණවල ඇති දෑ නැරඹීමට උත්සාහ කළ යුතුය.එවිට ළඟ තිබෙන දේ පෙනෙන්නාක් මෙන් දුර, ඉතා දුර හා බොහෝ දුරබැහැර තිබෙන දේවල් පවා හොඳින් දර්ශනයවේ.මේ අයුරින්ම බිත්ති,ප්රාදකාර,පර්වත ආදී දේවලින් ආවරණයවී ඇති විවිධ දර්ශන පවා බැලීමට අවධානය යොමුකර උත්සාහ කළයුතුය.එසේ කිරීමේදී අනුක්රදමික ලෙස ඒවාද දර්ශනය වීමට පටන් ගනියි.එසේම විවිධ දිශාවල ඇති දර්ශන වෙන වෙනම දැකීමට වෑයම් කළ යුතුය. එසේම නිවසේ,ප්ර්දේශයේ,ගමේ,නගරයේ,දිස්ත්රි ක්කයේ,පළාත්,රටේ,සෙසු රටවල, විශ්වයේ ඇති විවිධ දර්ශන දැකීම පිණස අවධානය ක්රරමිකව ව්යානප්තකළයුතුය.එවිට ළඟක සිට නරඹන්නාක් පරිදි ඒවාද දර්ශනය වේ.අවසානයේදී මුළු ලොව පුරා කුමන තැනක දර්ශනයක් වුවද ඉතා හොඳින් ළඟ සිට නරඹන්නාක් මෙන් ඉතා පැහැදිලිව දැකගැනීමට හැකියාව ඇතිවේ. යම් අවස්ථාවකදී ප්රනකෘති ඇසට නොපෙනෙන හදවතතුළ පිහිටි හෝ බිත්ති,ප්රා කාර,පර්වත ආදියෙන් ආවරණයව පිහිටි හෝ විශ්වයේ යම් ස්ථානක පිහිටි රූප ඥාන චක්ඛුවට අරමුණු වේද ඒ අවස්ථාවේදී දිබ්බ චක්ඛුව උපන්නේ යැයි කිවහැකිය.මෙහිදී පුහුදුන් අයෙකුට යම් උපද්ර,වයක් ඇත. එනම් එසේ ආලෝකය වැඩූ ස්ථානක අතිශය බියජනකවූ යක්ෂහ රාක්ෂ භූත ප්රේ ත පිසාච ආදී වු ලෙස අමනුෂ්ය රූප දර්ශනය වීමයි.එවැනි දේ දුටුවිට ඒ පුහුදුන් පුද්ගලයාට බිය ඇතිවිය හැකිය.බිය ඇති වූ විට සිත වික්ථෂිප්තවී ධ්යාදනයෙන් පිරිහී යාහැකිය.එබැවින් පුහුදුන් පුද්ගලයා එසේ නොවීමට වග බලා ගත යුතුය.නැතහොත් කෙළෙස් ප්ර්හීණ කිරීමට අප්රහමාදී විය යුතුය.
    පුබ්බේ නිවාසානුස්සති යනුවෙන් හඳුන්වනුයේ පෙර විසූ කඳ පිළිවෙළ දකිනා නුවණයි.එය නම් පූර්ව ආත්මභාවයන්හි ස්වකීය ස්කන්ධ ප්රනවෘත්ති පිළිවෙළ දැනගැනීමේ හැකියාවයි.මේ නුවණ තීර්ථකයින්ටද, බුද්ධශාවකයින්ටද, මහාශ්රාතවකයින්ටද, අග්ර්ශාවකයින්ටද, පසේබුදුවරුන්ටද, සම්මා සම්බුදුවරුන්ටද ඇත.තීර්ථකයෝ මේ නුවණින් කල්ප හතලිහක් දැකීමට සමත්වන අතර ඉන් එහා දැකීමට නොහැකිය.බුද්ධ ශාවකයෝ කල්ප සියක් දහසක්ද, අසූ මහාශ්රාවවකයෝ කල්ප ලක්ෂයක්ද දෑගසව්වෝ එකාසංඛ්යශ කල්ප ලක්ෂයක්ද, පසේබුදුරුවරු දෙයාසංඛ්යර කල්ප ලක්ෂයක්ද දැකීමට හැකියාව ලබති.සම්මා සම්බුදුවරු රිසි තාක් දැකීමට හැකියාව ලබති.එහි ප්රීමාණ නියමයක් නැත.ඒ පුබ්බේ නිවාසානුස්සතිය සිහිකිරීමට කැමති ආදිකම්මික යෝගාවචරයා විසින් චතුත්ථිහ ධ්යායනයට සමවැදී අභිඥා පාදක වූ එම චතුත්ථිි ධ්යායනයෙන් නැඟී මුලින්ම භාවනාවට තමා හිඳගත් අයුරු සිහි කළ යුතුය.අනතුරුව භාවනා කරන ස්ථානයට පිවිසි අයුරු හා දහවල් ආහාරය උදෑසන ආහාරය ගත් අයුරු සිහිකළ යුතුය.මේ අයුරින් ක්ර මානූකූලව පියවරක් පාසා තමා විසින් සිදුකරන ලද සියළු ක්රිනයාවන් ආපස්සට යළි සිහිකැඳවිය යුතුය.එසේ සිහි කැඳවීම ක්රඋමානූකූලව සිදුකළ යුතුය.මේ ලෙස දිනක්, දින දෙකක් ආදී වශයෙන් අර්ධ මාසයක්, මාසයක්, මාස කීපයක්, වර්ෂයක්, වසර කීපයක් ආදී වශයෙන් සිහිකළ යුතුය.මෙය ප්ර කෘති සිතටද ප්රාකටය.පරිකර්ම සමාධි සිතට විශේෂයෙන් ප්රකකට වේ.මේ අවස්ථාවේදී යම් ස්ථානයක් සිහියට නොනැඟේ නම් එහිදී පාදක ධ්යාානයට සමවැදී එයින් නැඟී යළිත් සිහිකළ යුතුය.එවිට පහන් එළියෙන් පෙනෙන්නාක් සේ පෙනෙයි.මෙසේ වසර දහයක් පහළොවක්, විස්සක් ආදී වශයෙන් අතීත කාලය සිහිකළ යුතුය.අවසානයේදී බිහිවීමට ආසන්නව පැවති කාලයද ප්රසතිසන්ධින කාලයද සිහිකළ යුතුය.යම් ලෙසකින් සිහියට නැඟීමට අපහසු වෙයි නම් මුලින් කී පරිදි යළි චතුත්ථිත ධ්යාහනයට සමවැද ඉන් නැඟී සිහිකළ යුතුය.එවිට මනාව පැහැදිලිව එය පෙනෙයි.මේ ජන්මයෙහි ප්රකතිසන්ධිටය සිහිකළද එය පූර්වේ නිවාසානුස්සතිය ලෙස නොසැලකේ.යම් අයුරකින් ප්රනතිසන්ධි‍වීමට ප්රදථම පෙර ජන්මය සිහිකළහොත් පමණක් එය පුබ්බේ නිවාසානුස්සතිය වේ.නමුදු එය සිහිකිරීම අතිශයින්ම දුෂ්කරය.සිහිකිරීමට වෑයම් කරද්දී සිහි නොවෙතොත් එය කළ නොහැකි යැයි සිතා අධෛර්යමත් නොවී යළිත් චතුත්ථික ධ්යාිනයට සමවැද ඉන් නැඟී සිහිකිරීම යළි ඇරඹිය යුතුය.ගසක් කපස මිනිසෙකු මඳ වේලාවක් ගස කැපීමේදී ආයුධයෙහි මුවහත අඩුවීමෙන් ගස කැපීම අපහසුවූ කළ නොහැකි යැයි සිතා අධෛර්යමත් නොවී යළි යළි ආයුධය මුවහත් කර ගනිමින් ගස කපා දමන්නාක් පරිදි පුබ්බේ නිවාසානුස්සතිය උපදවා ගැනීමට වෑයම්කළ යුතුවේ.ඒ වෑයම සමඟ යම්කිසි අවස්ථාවකදී පුර්ව ජාතියේ චුතිය පිළිබඳ නාමරූප පරම්පරාව දැකීමට සමත් වේ.එසේ දුටු නාමරූප අරමුණුකොට මනෝද්වාරාවර්ජනය ඉපිද නිරුද්ධ වේ.ඉන් පසුව පරිකර්ම ආදී නාමයෙන් ජවන් හතරක් හෝ පහක් ඇතිවේ.සතරවන හෝ පස්වන ජවනය රූපාවචර චතුත්ථිම ධ්යා න අර්පණා චිත්තයයි.එහි ඇති ප්රිඥාව පුබ්බේ නිවාසානුස්සති ඥානයයි.එම ප්ර ඥාවෙන් යුක්තවූ ස්මෘතිය මඟින් මේ අයුරින්ම පෙර ජාති එකක්, දෙකක්, තුනක් ආදී ලෙසද සංවට්ට විවට්ට කල්ප ආදී ලෙසද අතීත කාලය සිහිකළ හැකිය.
    පරචිත්ත විජානනය යනුවෙන් හැඳින්වෙනුයේ අන්ය යන්ගේ සිත දැනගැනීමේ නුවණයි. මෙය චෙතොපරියඤාණය නමින්ද හැඳින්වේ.එය දිබ්බ චක්ඛුරභිඥාන වශයෙන් ලබාගත හැකිය. මෙය උපදවා ගැනීම සඳහාද අෂ්ට සමාපත්ති උපදවා එම අට සමවත හොඳින් ප්රැගුණකර තිබිය යුතු වේ.පරචිත්ත විජානනය උපදවා ගැනීමට කැමති භාවනානුයෝගියා විසින් තෙජෝ කසිණ, ඕදාත කසිණ හා අලෝක කසිණ යන කසිණ තුන අතරින් එක් කසිණයක් උපචාර ධ්යායනයට ගෝචර වන පරිදි වැඩිය යුතු අතර එහි අර්පණාවට නොපැමිණිය යුතුය.මේ තුන් කසිණ අතරින් ආලෝක කසිණය වඩා යෝග්යර බැව් සම්මතයයි. කසිණ මණ්ඩල පිළියෙළකර කසිණ භාවනා වඩන ලෙස භාවනා වඩා එහි ප්ර්ථම, දුතිය, තතිය හා චතුත්ථිභ ධ්යා න ඉපිදවිය යුතුය. පරචිත්ත විජානනය ලැබීම පිණිස වැර වඩන යෝගාවචරයා විසින් අභිඥා පාදක ධ්යාදනයට සමවැද ඉන් නැඟිට පරිකර්ම සමාධි සිතින් හෘදය වස්තුව ඇසුරුකොට පවතින ලේවල වර්ණය කුමන පැහැයක් ගෙන පවතී දැයි බැලිය යුතුය.ආලෝක කසිණ නිමිත්ත වැඩූ විට ඊට අරමුණුවන හෘදවස්තුවතුළ ඇති ලේ ධාතුවේ වර්ණය දෙස බැලිය යුතුය.එසේ බලත්ම ඔහුගේ පරිකර්මවාරය ඉක්ම යයි.එවිට ආලෝකය අතුරුදන් වේ. අලෝකය අන්තර්ධාන වූවිට බලන දේ නොපෙනී යයි.එවිට ඔහු විසින් යළි පාදක ධ්යානනයට සමවැදී ඉන් නැඟී යළි අලෝකය පැතිරවිය යුතුය.එවිට ඒ ආලෝකය ක්ර මයෙන් බල සම්පන්න වේ. මේ තාක් ස්ථානවලට ආලෝකය පැතිරේවා යැයි යම්තාක් ප්රකදේශ පරිච්ඡේද කර ගනීද ඒතාක් ස්ථාන වල ආලෝකය පැතිර පවතියි.යළිඳු අභිඥා පාදක ධ්යාේනය වන රූපාවචර චතුත්ථින ධ්යාආනයට සමවැදී ඉන් නැඟිට යළි පරිකර්ම කොට පරචිත්ත විජානනය ලැබ ගැනීම පිණිස සිත යොමුකළ යුතුය.හෘදය වස්තුව ඇසුරුකොට පවතින ලේ ධාතුවේ වර්ණය බලා ඒ අනුව සිත කිව හැකිය. සිත සොම්නසින් ඇතිවිට පැසුණු නුග ඵලයක් සේ ලේ රත්පැහැයට හැරී පවතියි.සිත දොම්නස්ව පවතින විට හෘද වස්තුවේ ලේ ධාතුව ඉදිණු දඹ ගෙඩියක් සේ කඵ පැහැයට හැරී පවතී. සිත උපේක්ෂහව පවතින විට හෘදය වස්තුගතවූ ලේ ධාතුව ප්රකසන්න තල තෙල් ලෙස ප්ර සන්නව පවතී. මෙසේ හෘදය වස්තුගතවූ ලේ ධාතුවේ වර්ණය බලමින් සිත කිවහැකිය.මේ ඥානය ක්රෙමයෙන් වඩා ශක්තිමක් වූ විට කාමාවචර, රූපාවචර හා අරූපාවචර ආදී සිත්වල ප්රරභේද පවා පහසුවෙන් දැනගත හැකිය.අරූපාවචරයන්ට හෘදය වස්තුවක් නැති බැවින් ඔවුන්ගේ සිත කීම විශේෂ සෘද්ධියක් ලෙසට දක්වා ඇත.සිතිත් සිතට සංක්රැමණයවීමද මේ අයුරින්ම හෘදයවස්තුගත රුධිර වර්ණය අනුව පැවසිය හැකිය.තමාගේ පරචිත්ත විජානන ශක්තිය දියුණුවීමේදී වඩා සූක්ෂම සිත්පවා කියවිය හැකිබව මේ අනුව පැහැදිලි වේ.

    • ආචාර්යතුමා සෑහෙන මහන්සි වෙලා තියෙනව නේද මේක ලියන්න…
      බොහොම ස්තූතියි පිළිතුරු දැක්වුවාට….
      ඔබ තුමාට හොඳ දැනුම් සම්භාරයක් තියෙන හැඩයි මේ ගැන… නරකද තමන්ගෙම බ්ලොග් එකක් පටන් ගත්තොත්. ?
      ඒ වගේම ඔබතුමා බෞද්ධ කටයුතු පිළිබඳ අමාත්‍යාංශය වැනි තැනකට ගිහින් බලන්න ඔබතුමාගෙ ආචාර්ය උපාධියෙන් සහ දැනුමෙන් රටට යමක් කරන්න පුළුවන් තැනක් ගන්න පුළුවන් ද කියලා…
      ඔබතුමාගෙ සුදුසුකම් අනුව ලොකු තැනකට යන්න පුළුවන් බවයි මගේ හැඟීම.

      දිගටම ප්‍රතිචාර දක්වන්න…. අපි කැමතියි දැනුම බෙදා ගන්න… මේ වගේ දැනුම් සම්භාරයක් ඇති පුද්ගලයෙක් මගේ ලිපි වලට ප්‍රතිචාර දැක්වීමත් මට සතුටක්.

    • චන්ද්‍රිකා රණවක

      Obathumage lipiya mula sita agata kipa serayak kiyavuva harima vedagath kalochita lipiyak

  15. දැන් ඔබ තුමාට පරිචිත්ත විජානන නානය ලැබී නොලැබී යන තත්වයකද ඉන්නෙ……එහෙම නැත්තං සම්පූර්නයෙන්ම ලැබිලද තියෙන්නෙ…? මේකෙ විස්තර හැටියටනං ඔබ තුමා දැන් සොවහන් වෙන්න ඔන්න මෙන්න ඉන්න ඔනෙ නේ… අනේ.. හරී සෝක්……මටත් ඔය පරිචිත්ත විජානනය ලබාගන්න කැමතියි අනේ…. මොකද එහෙම උනානං….. අකමැති අයගෙන් කැමැත්ත ඉල්ලල චාටර් වෙන්න ඕන්නෑනෙ….. මේ.. ඔබ තුමා ටියුසං එහෙම දෙන්නැද්ද…..මේ ඇත්තටමයි අහන්නෙ ?

  16. චන්ද්‍රිකා රණවක

    Dr. Sujith Nishntha Hewage Mayattayage lipi itama hodai. mama serama kiyevva. harima geburu lipiyak. me vage Usas kenekuta lankave loku thanathurak lebuna nam koi tharam apita prayojanayak ara ganna puluwanda?mama achryathumata tava tavat meveni lipi comments liyanna shakthiya lebeva kiyala prarthana karanava.

    • සමින්දි හර්ෂණී අත්තනායක

      ආචාර්ය සුජිත් නිශාන්ත හේවගේ මහතාණනි, මම ඔබතුමගේ සටහන් ඉතා ආශාවෙන් කියවූවා. හරීම රසවත්. ඒ වගේම අපේ ජීවිතවලට ලබා ගන්න ගොඩාක් හොඳ කරුණු ඒ සටහන්වල ගැබ්න තිබුණා. ඔබ තුමාට ගොඩාක් ස්තූතියි අපට ඒ වගේ අපි නොදන්නා බොහෝ කරුණු අපට කියා දුන්නට. අපි පාසැලෙන්, දහම් පාසැලෙන් හා විශ්වවිද්යාොලයෙන් බුදුදහම පිළිබඳ කරුණු කාරණා දැන හිටියට ඔබතුමා මේ සටහන්වල දක්වා ඇති ලෙස ගැඹුරු ධර්ම කොටස් පිළිබඳව දැන සිටියේ නැහැ. නැතිනම් අප දැන සිටි යම් යම් ධර්ම කොටස් පිලිබඳ ගැටළු තැන් පැවතුනා. නමුත් ඔබතුමා දීර්ඝ ලෙස දක්වන ලද මේ සටහන් නිසා කලින් ගැටළු ලෙස පැවති බුදුදහමේ කරුණුවලට නිවැරදි අවබෝධයක් ලැබුණා. ඒ වගේම මට පෞද්ගලිකව හිතුනා ඔබතුමා මේ කරුණු පවසන්නේ යම් ආධ්යාණත්මක අවබෝධයක් මත පිහිටලා කියලා. ඒක ඔබතුමා උවමනාවෙන්ම මෙහි කිසිම තැනක ඉස්මතු කරලා නොතිබුණත් සැලකිල්ලෙන් ඒ දහම් කරුණූ කියවගෙන යද්දී මට හිතුනා ඔබතුමාගේ දැනුම පොතපතට පමණක් සීමා නොවන අවබෝධයක් කියලා. ඒ නිසා මට හරි සතුටක් දැනුනා ඒ ගැනත්. මොකද අප හිතාගෙන ඉන්නේ වර්තමානයේ එහෙම අවබෝධයක් ලැබූ අය නැති බවට නිසා.වරින් වර ජන සන්නිවේදන මාධ්ය මඟින් ගිහි පැවිදි පිරිස් උළුප්පා දැක්වූවත් ඔවුන්ගේ ක්රිජයාකලාපය දුටුවිට කවදාවත් ඔවුන් එවැනි මාර්ගඵල තත්ත්ව වලට පත්වී නැතිබව අපට සහසුද්දෙන්ම ප්රඔත්යික්ෂ වෙනවා. නමුත් ඔබතුමා එහෙම සෘජුව තමන් ගැන පම්පෝරි නොගැහුවට ඔබතුමා යම් කිසි ආධ්යා ත්මක අවබෝධයක් ලබා සිටින උතුම් කෙනෙකු බව පැහැදිලි වුනා. ඔබතුමාට තව තවත් මෙබඳු දේ ඉදිරියට සිදුකර යාමට මම ධෛර්යය ප්රානර්ථනා කරමි. තෙරුවන් සරණයි !!!

  17. Doctor Sujith Nishantha Hewage, Obathumage Dugu Aheth Kaalochita Comments mama kipa serayak kiyevva.Obathuma mama itama age karanava. Obathumata tava tavat me vage apiva danuvath karanna Shakthiya Dairya noaduva lebeva kiyala mama mage mulu hadavathinma suba pathanava.

  18. මඳකට සිතා බලන්න, ලංකාවේ හෝ වෙනත් රටක මුස්ලිම් තරුණියක් දූෂණයට ලක් වී යැයි ඔබට කිසිදා අසන්නට ලැබෙනවාද ? නැත. එසේ වන්නේ ඔවුන් අඟපසඟ පෙනෙන සේ ඇඳුම් ඇඳගෙන නොයන නිසා පිරිමින්ගේ හැඟීම් ඇවිස්සීමට ඉඩක් නොදීමයි. ඒ නිසා පිරිමින් ඔවුන් කෙරෙහි රාගික සිතිවිලි පහළ කර නොගනී.

    me ma adahasata mama sampurnayenma viriddai. muslim kantawan dusayaya wena bawa oba asa nadda. nattam koddak kaththankudi patte gihin hoyala balanna , muslim kantawan dusanaya karana aka samanya deuak, habai awa kauruth dana ganne naha, pattara wala watenne naha, a witarak newei me lagati amma balagena eddiddi tatta duwala 2nawama dusanaya karala . oya awa dannawada. a witarak newei mislim ganikawan ennawa kiyalo oya dannawada…? mewa hoyala balala danne nattam mata kiyanna mama oyata a referance dennam, aneka muslim minissunta kantawan dusanaya kirime awasyathawayak naha mokada ayatala lankawe nam kantawan 4k wiwaha karaganna puluwan mada peradigam 7k ho eta wadi kamati nam 40 kenekuta salli dela 14 kenek wiwaha karagannat puluwan. muslim agamei buddagamei tiyena wenawa oya danne nahane. essara kantawakata nil manikak athe tiyagena peduru thuduwe edala demodara thuduwata yanna puluwanlu, a a kale kantawan mulu agama wahagena giya nisada …? naha a mokada a kale meka baudhdha ratak buddagama kiyanne minissunge manasata amantranaya karana agamak aken minisunge hagim palanaya karanawa. kotinma kiuwoth buddhagama kiyanne buddiyata amantranaya karana dharsanayak, ahi minisunge hith palanaya karanna wiwida bhawana krama kiyenawa, muslim agama eta wada hathpasinma wenas muslim agame kohanaka wat tamange hagim palanaya kawaganna uganwala naha, aka nisa a minissu thula hoda hagim wagema naraka hagim tiyenawa, ethin awa palanaya karanna uganne natiwa awata niti dala tiyenne akai mulu agama wahagena yanna , ehin a hagim palanayak nati minissunta asawan wadi , ethin ahema nati kenek hitiyoth ayala aniwaryenma a minisun athin dusanayata lak wenawa. mama kimata adahak karapu de therum ganna puluwan wei kiyala mama hitanawa… dan wela tiyenne a hagim palanayak nati minisun hagim palanayak nati minisun samaga musu wemai. muslim ayata ayalage agame aya sohuyiriyan sinhala kochchara wadagath grlsla unath a BADU KALI, okai aththa. okai agam deke wenawa.

  19. සුපියල් අස්සෙ අලුක්කාල් ගහනව වගෙ වැඩක් මම මේ කරන්නෙ 🙂 🙂

    / සත් ගුණවත් ව්‍යාපාරික ගැමුණු විජේසූරිය මැතිතුමා ප්‍රමුඛ පෞද්ගලික බස් සංගමය කටයුතු යොදනු ඇත. /

    මෙතන ගැමුණු විජේරත්න වෙන්න ඕන ඇල්…

  20. මේ මොන විකාරයක්ද බණ් අහන්න ඕන නම් අපි පංසලට යනවානේ.. අපි ඇල්කෙමියාගේ දිනපොත පටන් ගත්ත මුල් කාලේ ඉදන්ම මේක කියවලා නොදන්න දෙයක් ඉගෙන ගත්තා. බණ කියන්න බ්ලොග් එකක් වෙනම පටන් ගත්තා නම් ඉවරයිනේ. අනේ ඇල් සහෝදරයා නරකද මේ අදාල බලධාරියාට මේ බ්ලොග් පිටුවෙන් ඇතුල් වෙන්න බැරි විදිහට settings හැදුවොත්?
    ඉදලා ඉදලා අපි මේ පිටුවට එන්නේත් වැදගත් යමක් දැන ඉගෙන ගන්න එතනත් මොඩයෝ පිනුම් ගහනවානේ.

  21. සුජිත් නිශාන්ත හේවගේ මහතා වෙත
    ඔබට හීනමාන රෝගයක් තිබේ.
    නැති උගත්කම් පෙන්වීම ,බොරු අධ්‍යාපන සුදුසුකම් ප්‍රදර්ශනය සහ මාධ්‍ය රැවටීම
    ඔබ දැනටමත් සයිබර් ලෝකයේ මෝඩ විහිළුකාරයෙක් වී ඇත. කරුණාකර දැන්වත් මේ විහිළුව නවත්වන්න
    ඇල්කෙමියා බ්ලොග් එකේ ඇයි මේ වගේ වියාජ සක්විතිලා ප්‍රවර්ධනය කරමින් සිටින්නේ , මේ පුද්ගලයා මානසික අබාධයකින් පෙළෙන්නෙකි. ඔහු සමහර විට අසභ්‍ය වචන කොමෙන්ටු වල සඳහන් කරයි. අසභ්‍ය ලිංගික දේ කියමින් කාන්තාවන්ට විද්‍යුත් තැපැල් පණිවිඩ යවයි. එසේම ඔහු තමාගේ දුරකථන අංකයද කොමෙන්ටු වල සඳහන් කරමින් මානසික උපදේශනයේ දී සිටියි. යම් දිනක ඔහු අතින් රෝගියෙකුට අතවරයක් සිදු වුහොත් යම් දිනක ඔබටද නරක නාමයක් එනු ඇත. මේ පිළිබඳව සලකා බලන්න. සත්‍ය ඇති සැටියෙන් පවසන මේ කොමෙන්ටුව සමහර විට ඔබලා පල නොකිරීමටද ඉඩ තිබේ. නමුත් මේ කරුණ ගැන සිතන්න

  22. අඩෝ ඈල්කෙමියොය්…උබේ ලිපියට වැඩිය දිගයි නේ බන් අර ආචාර්ය පට්ටම ගහගත්ත පොරගේ කොමෙන්ට් එක ඇ..? මටනම් හිතෙන්නේ පොරට මොනවහරි මන්ද මානසික බෙලහිනතත්වයකින් ජිවත් වෙනව වගෙයි..

ප්‍රතිචාරයක් ලබාදෙන්න

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ WordPress.com ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න / වෙනස් කරන්න )

Twitter picture

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Twitter ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න / වෙනස් කරන්න )

Facebook photo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Facebook ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න / වෙනස් කරන්න )

Google+ photo

ඔබ අදහස් දක්වන්නේ ඔබේ Google+ ගිණුම හරහා ය. පිට වන්න / වෙනස් කරන්න )

%d bloggers like this: